اخلاق : متن آموزش اخلاق فردی و اجتماعی صفحه 167

بیزار از بدان باشد، او انسانی بی مسئولیت است و به تعبیر حضرت علی(علیه السّلام)، او مرده زنده نماست. (1)

حضرت علی(علیه السّلام) در خطبه ای که در صفین ایراد فرمود به وظیفه حاکم در برابر مردم و تکلیف مردم در برابر حاکم اشاره کرد و عمل به این وظیفه را مایه قوام جامعه و الفت مردم و عزّت دین شمرد و فرمود:

اگر مردم و حکومت به این وظیفه دو جانبه عمل کنند، زمان صالح می شود، سنت ها برپا می گردد، طمع دشمنان به یأس می گراید و امیدی به دوام و بقاء دولت است. ولی اگر به وظایف خود عمل نکنند، اختلاف و دلسردی و فساد و ستم گسترده می شود و احکام الهی تعطیل شده، مردم بددل می گردند و دیگر کسی نسبت به تعطیلی احکام خدا و رواج باطل، حسّاس نمی شود. نیکان ذلیل می شوند و اشرار مسلّط می گردند.(2)

این ها، پیامد مسئولیت شناسی و بی تعهدی مردم است. آن حضرت در سخنی دیگر می فرماید:

لا تَتْرُکُوا الأمر بالمعروفِ وَالنّهیَ عَنِ المُنْکَرِ فَیُولّی عَلیکم شِرارُکم، ثُمَّ تَدْعُونَ فلا یُستجابُ لکم؛(3)

امر به معروف و نهی از منکر را ترک نکنید، که اگر چنین کنید، بَدان شما بر شما مسلط می شوند، آنگاه دعا می کنید و دعایتان مستجاب نمی شود.

1- فذالکُ میتُ الأحیاء( نهج البلاغه، حکمت 374).
2- نهج البلاغه، خطبه 216.
3- همان، نامه 47.