راه وحدت امت اسلامی صفحه 195

حالی که آنها هرگز با حقیقت و درستی کینه و دشمنی ندارند، بلکه از دلایل شرعی و شرایطی پیروی می کنند که خلیفه پیامبر (ص) باید دارای آن باشد، از جمله:

ایشان نباید سابقه کفر داشته باشد، معصوم باشد، عهد و پیمان رسول خدا (ص) را تثبیت کند و دیگران نیز، بر او فضیلت و برتری نداشته باشند!

دلایل آنها نیز، برای اثبات این مطلب، چیزی است که در کتاب و سنت و عقل، فراوان موجود است اما در این بحث، مجال آوردن آن نیست. (1)

حال، اگر همان گونه که شما می گویید، شبهه را قوی تر فرض کنیم، باز هم چون مطلب خود را از کتاب و سنت استنباط کرده ایم و به قطع و یقین رسیده ایم، به طبع ما مصیب به حق خواهیم بود (2)و اگر خطا هم کرده باشیم، علما اجماع نظر دارند که مجتهد خطاکار، معذور است، اگر اجتهاد او در غیر اصول دین باشد. (3)

گذشته از آن، حتی اگر مسئله خلافت را بر اساس نظر آنها از اصول دین فرض کنیم، انکار آن باز هم موجب کفر نمی گردد؛ زیرا آنها خلافت را از ضروریاتی نمی دانند که انکار آن، به انکار و تکذیب پیامبر (ص) برگردد، همچنان که به نظر منکران، موضوع از مسایلی نیست که بر آن اتفاق نظر وجود داشته باشد، تا مخالفان با اجماع علما مخالفت کرده باشند. آنها از کتاب و سنت نیز، شبهه وارد کرده اند که آنها را از اعتقاد به آن منع می کند! همان طور که می دانید، شیعه به اینکه امامت را از اصول دین می داند هرگز اهل سنت را به خاطر انکار امامت اهل بیت (علیهم السلام) تکفیر نمی کند. همچنین فرقه «عدلیه» از شیعه و معتزله، تنها اشاعره که منکر «عدل خدا» هستند را تکفیر نمی کنند، با وجود اینکه به اعتقاد شیعه و معتزله این اصل، از اصول

1- ر. ک: سبیل المؤمنین.
2- ر. ک: فصل هشتم همین کتاب.
3- ر. ک: فصل هشتم همین کتاب.