انسجام اسلامی، آسیب ها و راهکارها صفحه 73

در جوامع دارای ساختار فردمحور، در واقع ازدحام «تنها»هاست. این «تنها»ها شاید با هم برخوردی نداشته باشند، ولی نیروی واحدی نیز تشکیل نمی دهند که با آن بتوان راهی به سوی تکامل جامعه گشود. در چنین شرایطی، اگر خود مؤمنان تحولی در جامعه به وجود آورند و کنترل آن را در دست بگیرند، به نفع دین داری است. تحول مورد نظر، تقویت این اندیشه است که صاحبان دیگر اندیشه ها و عقاید نیز بندگان خدایند و ممکن است بهره ای از حقیقت داشته باشند و وظیفه ما نه دشمنی با آنان، بلکه نشان دادن حقیقت به آنهاست. در این صورت بدون خللی در دین داری، می توان با دیگران مدارا کرد.

ج) ضعف استدلال

کسانی که برای افکار و باورهای خود، دلیلی محکم و محکمه پسند ندارند و می دانند در میدان گفت وگو ناتوانند، می کوشند با ناآرام کردن فضای جامعه، ناتوانی های خود را در پسِ سخنان و اعمال خشونت آمیز پنهان کنند. آنان که می توانند از باورهای خود دفاع عقلانی و منطقی کنند، خواهان فضایی آرام و صلح آمیزند و با دیگران مدارا می کنند. پیشوایان شیعه بر همین اساس، پیروان خود را به تعامل سازنده با مخالفان دعوت می کردند و یادآور می شدند که روابط نابسامان با مخالفان مذهبی، به سود آنان نیست و سبب منزوی شدنشان خواهد شد. (1) همچنین در اوضاع سیاسی و اجتماعی زمان خود مشاهده می کردند مخالفان فکری و اعتقادی آنان که قدرت سیاسی نیز دارند، اهل مدارا و گفت وگو نیستند و در گام اول به زور متوسل می شوند. ازاین رو، به شیعیان اعلام می کردند که بنای جنگ با مخالفان اعتقادی خود را