انسجام اسلامی: زمینه ها، مبانی، موانع و راهکارهای اتحاد اسلامی صفحه 18

براساس این آیه، بسیاری از افراد که خداوند آنان را مؤمن نامیده، در همان حال ایمان، گرفتار گونه­ای از شرک هم هستند. امام باقر(ع) در ذیل این آیه فرمود:

[منظور] شرک طاعت است، نه شرک عبادت! و گناهانی که [افراد] مرتکب می شوند، شرک طاعت است که در آن از شیطان پیروی می کنند. پس در طاعت خدا غیر او را شریک قرار داده اند و این، شرک عبادت نیست که غیرخدا را عبادت کنند. (1)

شرک در طاعت، انسان را در گروه مشرکانی که نجس هستند قرار نمی دهد، بلکه شرک در عبادت است که به معنای خروج از دایره «لا اله الا الله» است. اگر شرک در طاعت را با شرک در عبادت یکسان بگیریم، جز تعداد اندکی از صالحان والامقام، هیچ مؤمنی در زمین باقی نمی ماند. افزون بر این، خداوند در این آیه، این دسته از مشرکان را با صفت مؤمن خوانده است! بخشی از پیشینیان به دلیل بی توجهی به این نکته ظریف، با توده مسلمانان و حتی مؤمنان درگیر بوده اند.

سه _ ریا: گاه انسان، اصل عبادت یا برخی آداب آن را برای جلب توجه دیگران انجام می دهد. برای مثال، وقتی دیگران نمازش را می بینند، با تواضع بیشتری نماز می خواند. در روایتی از رسول الله صلی الله علیه و آله می خوانیم:

شرک پنهان این است که مرد به نماز بایستد و نماز خود را زینت بخشد، بدان دلیل که مردی او را می بیند.(2)