انسجام اسلامی: زمینه ها، مبانی، موانع و راهکارهای اتحاد اسلامی صفحه 79

فرهنگ هر جامعه، مجموعه­ای از ارزش­ها و هنجارها و آداب و رسوم آن جامعه است. به طور طبیعی، هرچه فرهنگ­ها به یکدیگر نزدیک­تر باشند، امکان برقراری ارتباط میان دو جامعه افزایش می­یابد.

در کشورهای اسلامی، با وجود یک عامل اشتراک قوی و فراگیر به نام دین که در تمام این کشورها حاکم است، از نظر جغرافیایی، زبان، نژاد، آداب و رسوم و ملیت متنوع و مختلف هستند. به این ترتیب، با توجه به تنوع بالای فرهنگی، ضعف آگاهی مسلمانان از فرهنگ جوامع یکدیگر، می­تواند مانعی بر سر راه اتحاد آنان باشد؛ زیرا هر کشوری برای فرهنگ خود احترام و ارزش خاصی قائل است و نمی­تواند کم توجهی یا توهین ملت­های دیگر به آن را بپذیرد. در این میان، کم آگاهی از فرهنگ دیگر ملت­های مسلمان، افزون بر کم­رنگ کردن زمینه­های اتحاد، ممکن است سبب شود ملت­ها هنگام رویارویی با یکدیگر، ناخودآگاه، عملی برخلاف فرهنگ هم انجام دهند که از آن، توهین یا بی­توجهی برداشت شود. طبیعی است این اعمال سبب رنجش طرف مقابل و مانع اتحاد خواهد بود.

بنابراین، راهکارهایی چون گفت­وگوی فرهنگ­ها، پخش برنامه­های مستند از ملت های مسلمان، میزگردهای فرهنگ شناسی و مردم شناسی، آسان سازی سفر بین کشورهای اسلامی، ردوبدل کردن آثار و محصولات فرهنگی، معرفی و استخراج مبانی و دست­آوردهای فرهنگ مشترک و تعیین راه­های تعامل فرهنگ­های بومی ملل مسلمان با یکدیگر با محوریت دین، در رفع این مانع بسیار اثرگذارند.