وحدت و همگرایی در اندیشه اسلامی صفحه 27

قاعدۀ معروف فلسفی آمده است: «الواحد لایصدر منه إلا الواحد»؛ آنکه واحد است، چیزی جز واحد از او صادر نمی شود.(1)

گفتنی است، هرچند برخی اسباب مانند فرشتگان، در عالم تکوین تأثیر دارند، دقت در آیات قرآن و روایات، این مسئله را روشن می کند که سببیت هر سببی در دنیای آفرینش به اراده و مشیت یگانه معمار هستی منتهی می گردد و تا او نخواهد، هیچ کاری از هیچ سببی ساخته نیست.

دلیل بر این مطلب، آن دسته از آیاتی است که تمام ذرات عالم و موجودات دنیای آفرینش را مجموعه ای واحد می دانند که با ارادۀ صانعی واحد پدید آمده و نظم یافته اند:  « وَالسَّمَاوَاتُ مَطْوِیَّاتٌ بِیَمِینِهِ » € ؛(2) «قَالَ رَبُّنَا الَّذِی أَعْطَی کُلَّ شَیْءٍ خَلْقَهُ »€ ؛(3) «مَا تَرَی فِی خَلْقِ الرَّحْمَنِ مِنْ تَفَاوُتٍ » ؛(4) «لَوْ کَانَ فِیهِمَا آلِهَهٌ إِلَّا اللَّهُ لَفَسَدَتَا » € .(5)

ب) وحدت در امر دین

مکتب توحیدی اسلام، همان گونه که آدمیان را به توحید ذاتی فرامی خواند و عالم تکوین را تحت حاکمیت خداوند یگانه می داند، بر وحدت دین در طول تاریخ نیز تأکید فراوان دارد و با این دعوت، هرگونه چندگانه پرستی را مانند ثنویت مجوسان، تثلیث مسیحیان و تعدد معبودهای

1- نک: صدرالدین محمد شیرازی، الاسفار الاربعه، بیروت، دار احیاء التراث العربی، چاپ سوم، 1981 م، ج2، ص204؛ سیدمحمدحسین طباطبایی، نهایی الحکمی، قم، مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی، چاپ دوم، 1382 ش، ج3، ص639 .
2- «آسمانها پیچیده در دست اوست»، زمر (39)، آیۀ 67 .
3- «پروردگار ما همان کسی است که به هر موجودی آنچه را لازمۀ آفرینش او بود، داده است»، طه (20)، آیۀ 50 .
4- «در آفرینش خداوند رحمان هیچ تضاد و عیبی نمی بینی»، ملک (67)، آیۀ 3.
5- «اگر در آسمان و زمین، جز «الله» خدایان دیگری می بود، هر آیینه آسمان و زمین تباه می شدند»، انبیاء (21)، آیۀ 22.