وحدت و همگرایی در اندیشه اسلامی صفحه 65

منازعات خود را به خدا ارجاع دهند نیز منظور، قرآن است.(1)

بنابراین، تمامی مسلمانان باید قرآن را مرجعی معتبر بدانند و با تمسک به آن، اختلافات خود را کنار نهند و تنشها را به حداقل رسانند؛ چنان که امام علی(علیه السّلام)‰ فرمود: «این پیمانی است که مردم...، چه شهرنشینان و چه بادیه نشینان، بر آن اتفاق دارند تا از کتاب خدا پیروی کنند، مردم را بدان فراخوانند و به اجرایش فرمان دهند، هر دعوتی را که به قرآن باشد، بپذیرند، آن را به هیچ بهایی نفروشند و آن را با هیچ چیز عوض نکنند».(2)

سنت: از آن رو که سنت تالی تلو قرآن بوده، از قرآن جدا نیست، داوری آن را نیز باید پذیرفت و اختلافات را به آن ارجاع داد؛ چرا که سنت نیز اگر مورد توجه قرار گیرد، مانند قرآن، تأثیر زیادی در ایجاد وحدت و حفظ همدلی و همگرایی خواهد داشت. امام علی‰(علیه السّلام) برای نشان دادن نقش قرآن و سنت در حفظ وحدت، آنها را در کنار هم آورده و در ذیل آیۀ یادشده فرموده است: «فرَدُّه إلی الله أن نحکم بکتابه و رَدُّه إلی الرسول أن نأخذ بسنّته»؛ بازگرداندن منازعه به خدا به این معناست که کتاب او را به داوری بپذیریم و معنای بازگرداندن آن به رسول خدا این است که طبق سنتش عمل کنیم.(3)

2. امت واحده

یکی از دیگر مؤلفه هایی که در تحکیم وحدت تأثیر بسزایی دارد، واژۀ «امت» است. در این واژه که معیار وحدت به شمار می آید، تمام تفاوتها و تمایزها از میان می رود و نشانه های ناسازگار با وحدت، مانند رنگ، نژاد،

1- نهج البلاغه (ترجمۀ و شرح فیض الاسلام)، خطبۀ 125، ص386.
2- همان، نامۀ 74، ص1077.
3- همان، خطبۀ 125، ص386.