وحدت و همگرایی در اندیشه اسلامی صفحه 8

منطقی و غیر عملی بسازند، آن را به نام وحدت مذهبی توجیه می کنند تا در قدم اول با شکست مواجه گردد. بدیهی است که منظور علمای روشن فکر اسلامی از وحدت اسلامی، حصر مذاهب به یک مذهب و یا اخذ مشترکات مذاهب و طرد مفترقات آنها نیست که نه معقول و منطقی است و نه مطلوب و عملی. منظور این دانشمندان، متشکل شدن مسلمین است در یک صف در برابر دشمنان مشترکشان.(1)

بنابراین، وحدت اسلامی از نوع اقل و اکثر ارتباطی نیست تا با از میان رفتن برخی، همه از میان بروند و گفته شود: «یا همه یا هیچ»، بلکه این موضوع جای قاعدۀ «المیسور لایسقط إلا بالمعسور» است؛ زیرا هرچند اتحاد کامل در میان فِرَق اسلامی امکان پذیر نیست، ولی نباید از حدّاقلها غفلت کرد.(2)

توضیح آنکه وحدت چند نوع است:

1) وحدت مطلق: یعنی وحدت کامل و اتفاق نظر تمام مسلمانان در تمامی عقاید و احکام اسلامی. بدیهی است که به سبب تنوع آراء و اندیشه ها، این گونه وحدت، امری نا ممکن است؛ چنان که تاریخ بشر و به ویژه تاریخ اسلام به روشنی بر این مطلب گواهی می دهد.

2) وحدت مصلحتی: یعنی افراد و گروهها در پی تهدید عوامل خارجی گرد هم آیند و به منظور رفع خطر احتمالی، به وحدت لازم دست یابند. بدیهی است که این وحدت دوام چندانی نخواهد یافت؛ چرا که با رفع خطر احتمالی، وحدت نیز از میان خواهد رفت. استاد محمدتقی جعفری در مقدمۀ خود بر کتاب «استراتژی وحدت در اندیشۀ سیاسی اسلام» در این باره می گوید:

چون این اتحاد و هماهنگی، معلول عوامل جبری خارج از متن دین