وحدت و همگرایی در اندیشه اسلامی صفحه 87

8 . پیراستگی

شیطان دشمنی آشکار برای انسان است. از این رو، قرآن کریم آدمی را از پیروی او برحذر داشته، می فرماید: «لَا تَتَّبِعُوا خُطُوَاتِ الشَّیْطَانِ إِنَّهُ لَکُمْ عَدُوٌّ مُبِینٌ » .(1) این بدان دلیل است که پیروی از او به دشمنی و پراکندگی میان مؤمنان می انجامد:  «إِنَّمَا یُرِیدُ الشَّیْطَانُ أَنْ یُوقِعَ بَیْنَکُمُ الْعَدَاوَهَ وَالْبَغْضَاءَ».(2) از این رو، هر قدر انسان شیطان را از خود دور کند، به همان اندازه به دیگر برادران ایمانی نزدیک می شود و هر قدر از خواسته های شیطانی دل بکند، به همان اندازه به جامعۀ ایمانی دل می بندد.

از برخی آیات قرآن چنین برمی آید که تقواپیشگی عاملی مؤثر برای ایجاد وحدت و همگرایی است و از پراکندگی و واگرایی باز می دارد:  «وَإِنَّ هَذِهِ أُمَّتُکُمْ أُمَّهً وَاحِدَهً وَأَنَا رَبُّکُمْ فَاتَّقُونِ »€ ؛ این امت شماست که امتی یگانه است و من یگانه پروردگار شمایم؛ پس، از من پروا کنید.(3)

همچنین امام علی(علیه السّلام)‰ پیراستگی درونی فرشتگان را سبب مبرّا بودن آنان از اختلاف و پراکندگی شمرده است: «فرشتگان به دلیل عدم استیلای شیطان بر آنان، دربارۀ پروردگارشان اختلافی نمی کنند و به سبب عدم برخوردهای نادرست، راه جدایی در پیش نمی گیرند. کینه و حسد بر آنان چیره نگشته و انواع شک و تردید آنان را از هم جدا نمی سازد و تصمیم گیریهای پنهان آنها را به تفرقه وا نمی دارد».(4)

9. عبرت از تاریخ

تاریخ بشر حاکی از این سنت الهی است که هرگاه قومی، یکدل و یک زبان

1- بقره (2)، آیۀ 208.
2- مائده (5)، آیۀ 91.
3- مؤمنون (23)، آیۀ 52 .
4- نهج البلاغه (ترجمۀ و شرح فیض الاسلام)، خطبۀ 90، ص250.