وحدت و همگرایی در اندیشه اسلامی صفحه 9

است، با از بین رفتن آن عوامل، این اتحاد نیز منتفی می شود و به تناسب کاهش یا افزایش نیروی آن عوامل، میزان این اتحاد موقت و مصلحتی نیز کاهش یا افزایش می یابد.(1)

3) وحدت معقول: یعنی تمام فرقه ها و ملتهای اسلامی کلیات و اصول مشترک اسلام را بپذیرند و ویژگیهای قومی، عقاید شخصی، فرهنگ محلی و جغرافیایی و خصوصیات مربوط به خود را کنار نهند. این نوع وحدت، برخلاف دو نوع دیگر، امری شدنی و دوام یافتنی است؛ اما باید گفت تحقق این نوع وحدت، مبتنی بر کلان نگری، جامع نگری، خردورزی و رهایی از چارچوب تنگ و تاریک تعصبات غیر منطقی است. کاری که شخصیتهای آینده نگری چون آیه الله بروجردی و شیخ محمود شلتوت انجام دادند، نمونه ای از این وحدت معقول است.(2)

گسترۀ وحدت

اشاره

با مراجعه به آیات قرآن درخواهیم یافت که تأکید قرآن بر ضرورت وحدت و همگرایی در جوامع بشری، منحصر به موردی خاص نیست و آن گاه که قرآن از این گوهر گران بها سخن به میان آورده است، آن را در سطح جامعۀ جهانی، ادیان آسمانی و جامعۀ ایمانی مطرح ساخته است.

1. همگرایی در جامعۀ جهانی

همگرایی انسانها در تمام گیتی و در طول تاریخ، با صرف نظر از زبان، زمان، نژاد، رنگ، ملیت و دین، مورد حمایت و تشویق قرآن قرار گرفته است. آن گاه که قرآن از این نوع همگرایی سخن به میان می آورد، محور