وحدت و همگرایی در اندیشه اسلامی صفحه 95

الف) آسیبهای درونی

1. انحراف عقیده

همان گونه که ایمان از ارکان وحدت و همگرایی به شمار می آید، بی ایمانی و انحراف عقیده نیز عاملی مؤثر در سست شدن این خصیصۀ اجتماعی است؛ زیرا بی ایمانی ظلمت است و ظلمت نه تنها عامل تفرقه و پراکندگی است، که به عداوت و دشمنی نیز می انجامد: «من کانت أخوّته فی غیر ذات الله فهی عداوه»؛ برادری هر کس بر محوریت خدا نباشد، نوعی دشمنی است.(1)

امام علی(علیه السّلام)‰ همگرایی فاقد ایمان را از سطحی ترین همگراییها معرفی کرده است که با اندک بهانه ای به تفرقه می گراید: «مودّه أبناء الدنیا تزول لأدنی عارض»؛ دوستی دنیازدگانِ [بی ایمان] با کوچک ترین بهانه ای از میان می رود.(2)

آن حضرت با بیان مصداقی روشن، انحراف معاویه و شامیان از جریان اسلام ناب را موجب دشمنی شمرده و در نامه ای به معاویه نوشته است:

فإنّا کنّا نحن و أنتم علی ما ذکرتَ من الألفه و الجماعه، ففَرَّق بیننا و بینکم أمس أنّا آمنّا و کفرتم و الیوم أنّا استقمنا و فُتِنتم؛ آن سان که یادآور شده ای، ما و شما [پیش از اسلام] دوست و متحد بودیم؛ اما دیروز میان ما و شما بدان جهت جدایی افتاد که ما ایمان آوردیم و

شما کافر شدید و امروز نیز ما [در عقیدۀ خود] استواریم و شما در تردید و پریشانی به سر می برید.(3)

1- محمدباقر مجلسی، بحارالانوار، ج74، ص165.
2- تمیمی آمدی، غرر الحکم و درر الکلم، ج6 ، ص136.
3- نهج البلاغه (ترجمۀ و شرح فیض الاسلام)، نامۀ 64 ، ص1054.