وحدت یا توحید؟!: نگرشی بر نظریه استاد حسن زاده آملی صفحه 13

غیر متناهی که صمد حق است به حیث که لا یخلو منه شی ء ولا یشذّ منه مثقال عشر عشر أعشار ذره...(1)

خلاصه مدعای وحدت وجودیان این است که: وجود "خالق و مخلوق"، مانند وجود دو شخص انسان نیست که از هم جدا باشند، و هر یک از آن دو خصوصیات فردِ دیگر را نداشته باشد؛ بلکه تفاوت وجود آفریدگار و معبود عالمیان با مخلوقات و آفریده های او مانند تفاوت "اجزای یک شی ء با کل" آن مانند نسبت بین کل دریا با تک تک امواج آن است. بنابر این حقیقت وجود خالق تبارک و تعالی چیزی جز وجودِ مجموع اشیا و خصوصیات آن ها نیست.

نمونه هایی دیگر از سخنان وحدت وجودیان

وحدت وجودیان می گویند:

الوجود والموجود منحصره فی حقیقه واحده شخصیه، لا شریک له فی الموجودیه الحقیقیه ولا ثانی له فی العین، ولیس فی دار الوجود غیره دیّار... فالعالم متوهّم ما له وجود حقیقیّ.(2)

"وجود و موجود"، منحصر به حقیقتِ شخصیِ واحدی است که در موجودیت حقیقی اصلا شریکی ندارد. و در خارج، فردِ دومی برای آن در کار نیست، و در صفحه وجود غیر از او احدی وجود ندارد... بنابراین "عالم"، خیال است و وجود واقعی ندارد.

و می گویند: