دو مکتب در اسلام جلد اول صفحه 435

3- اما پیروان مذهب خلفا می گویند:

پیشوا ممکن است که به وسیله امام پیشین انتخاب شود؛ زیرا که ابوبکر بدون اینکه منتظر اعلام موافقت دیگر اصحاب پیغمبر خدا (ص ) باشد، عمر را پس از خود به خلافت برداشت . و نیز این انتخاب ممکن است که به وسیله ارباب حل و عقد و معتمدان امت صورت گیرد، اما در اینکه این معتمدان

باید چند نفر باشند با هم اختلاف است : بعضی می گویند که باید پنج نفر باشند، زیرا آنهایی که در سقیفه دست بیعت به دست ابوبکر زدند، پنج نفر!و یا باید شش نفر باشند، زیرا عمر اعضای شورا را شش نفر معین کرده است ، تا پنج نفر آنها با ششمین نفر به خلافت بیعت نمایند!

اما بیشتر ایشان می گویند که برای این کار یک نفر هم کافی است . زیرا که عباس بن عبدالمطلب به علی گفت که دستت را دراز کن تا با تو بیعت کنم . و آن به منزله حکم است ، و حکم حاکم واحد هم نافذ است .

و نیز گفته اند که : هر کس به زور شمشیر بر مردم تسلط یابد و خلیفه شود و به او امیرالمومنین بگویند، هیچ فرد مسلمانی را که به روز جزا ایمان داشته باشد نمی رسد که شبی را به روز آورد و چنین کسی را امام و پیشوای برخود نداند!خواه این خلیفه مردی پرهیزگار و صالح باشد، خواه تباهکار و فاسق . زیرا که او امیرالمومنین است و فرمانش نافذ!

و روایت کرده اند که رسول خدا (ص ) فرموده است : فرمانروایت را مطیع و گوش به فرمان باش ، اگر چه مالت را ببرند و پشتت را با تازیانه بیازارد!

همچنین گفته اند خلیفه را به سبب ارتکاب به گناه و ظلم و تباهکاری ، و یا به عنوان عدم اجرای حدود مقررات شرعی نمی توان مجبور به برکناری و استعفا نمود، و یا از مقامش عزل و برکنار کرد، و یا علیه او قیام و شورش نمود، بلکه

بر عکس به موجب احادیث وارده واجب است که او را پند داد و نصیحت کرد و از عذاب خدایش ترسانید و به راه خیرش هدایت نمود!

اینها نظریات پیروان مذهب خلفا در امر خلافت و خلیفه بود. اینک پیش از اینکه به بررسی و ارزیابی این نظریات بپردازیم ، بجاست تا اصطلاحاتی چند را که درباره همین موضوع است ، مورد مطالعه قرار دهیم .

فشرده ای از بحث مصطلحات