دو مکتب در اسلام جلد اول صفحه 436

1- شورا

در زبان عرب واژه التشاور و المشاوره به معنای نظرخواهی از راه مراجعه یک فرد به شخص دیگر است و به همین معنا هم در قرآن آمده است ، آنجا که می فرماید: و امرهم شوری بینهم . یعنی در کارهایشان با یکدیگر به رایزنی می نشینند. پس این کلمه اصطلاح شرعی نیست .

2- بیعت

الف . واژه بیعت در زبان عرب به معنای دست به هم زدن خریدار و فروشنده هنگام انجام معامله است و گفته می شود: صفق یده و علی یده بالبیعه والبیع . دستش را به دست او زد، به این معنی است که معامله تمام است .

اما عرب سوگند و پیمان خود را به اشکال مختلف انجام می داده است . مثلا دستشان را در ظرفی پر از گلاب فرو می کردند و برای انجم کاری پیمان می بستند، و یا در کاسه ای از خون داخل کرده برای خونریزی با یکدیگر همداستان می شدند.

ب . بیعت در اسلام علامت پیمانی است بین بیعت کننده و بیعت گیرنده که بر اساس آن بیعت کننده متعهد می شود که در انجام قراری که بینشان گذاشته شده فرمانبردار باشد. خداوند می فرماید: والذین یبایعونک انما یبایعون الله

ید الله فوق ایدیهم ...

نخستین بیعت که رسول خدا (چ ) از مسلمانان گرفت در عقبه اولی بود که بر اساس پذیرش اسلام با حضرتش بیعت کردند. دومین بیعت نیز در عقبه صورت گرفت و به نام بیعت عقبه کبری معروف شد که مسلمانان در آن بر اساس جنگ و به منظور تشکیل مجتمع اسلامی با پیغمبر خدا (ص ) بیعت نمودند.

سومین بیعت را رسول خدا (ص ) زیر درختی در حدیبیه و هنگامی از مسلمانان گرفت که آنان با حضرتش احرام پوشیده و برای ادای عمره از مدینه بیرون آمده بودند. اما هنگامی که قریش از ورود ایشان به مکه جلوگیری کردند، آماده جنگ با آنها شدند و عزیمت به مکه برای ادای عمره ، به حرکت برای جنگ تبدیل شد که مخالف حرکت اصلی ایشان بود. لذا موقعیت ایجاب می کرد که پیغمبر (ص ) برای این حرکت جدید از یارانش بیعت بگیرد، و این کار را هم کرد و نتیجه عالی آن هم به وحشت انداختن مکیان بود.

بنابر آنچه گفتیم ، اولین بیعت برای پذیرش اسلام بود و دومین آن به خاطر تشکیل مجتمع اسلامی ، و سومین بیعت به منظور جنگیدن با دشمن . و این سیره و روش پیغمبر خدا (ص ) در امر بیعت بوده است . و در حدیث شریف آن حضرت آمده است که رسول خدا (ص ) از مردم در حد تواناییشان بیعت می گرفته ، و با پسر بچه ای که هنوز به حد رشد و بلوغ نرسیده بود بیعت نمی کرد.