دو مکتب در اسلام جلد اول صفحه 513

481- یعقوبی ، ج 2، ص 416 - 421؛ تاریخ طبری ، چاپ اروپا، ج 3، ص 654 - 662، در ذکر رویدادهای سال 186 با تفصیل کامل ضمنا مسعودی در مروج الذهب ، ج 3، ص 353 و ابن اثیر در الکامل ، چاپ اروپا، ج 6، ص 177 و ابن اثیر در البدایه و النهایه ،ج 10، ص 178 به طور اختصار آورده اند.

482- پس از این سخن مبرد را در کتاب کامل اللغه خواهیم آورد.

483- الموفقیات ، زبیربن بکار،

بغداد، ص 574 - 575 و شعر حسان در تاریخ یعقوبی ، ج 2، ص 128 با جزئی اختلاف در لفظ، و شرح نهج البلاغه ، چاپ اول ، ج 2، ص 15.

484- موفقیات ، ص 575؛ شرح نهج البلاغه ، چاپ اول ، ج 2، ص 15.

485- فضل بن عباس ، نوه عبدالمطلب و پسر بزرگ عباس ، عموی پیغمبر، است . فضل در فتح مکه و حنین و در آن هنگام که یاران پیغمبر روی به گریز نهادند، از کسانی بود که کنار آن حضرت باقی ماند. او در مراسم تجهیز پیغمبر حضور داشت و در جنگ مرج الصفراء و یا اجنادین و بنام به قولی در جنگ یرموک کشته شد. شرح حالش در استیعاب و اسدالغابه و اصابه آمده است .

486- تاریخ طبری ، چاپ اروپا، ج 1، ص 3064 و 3065؛ تاریخ ابن اثیر، چاپ اروپا، ج 3، ص 152، آنجا که از نوحه سرایان بر عثمان سخن می گوید. ولید بن عقبه نوه ذکروان است که برده امیه بوده و او را به فرزندی به خود بسته بود. مادر ولید و عثمان یکی است و اروی نام داشت . رسول خدا(ص ) ولید را برای دریافت صدقات بنی المصطلق مامور کرد و مردم آنجا به استقبالش آمدند، که ولید بترسید و کاری انجام نداد و بازگشت و شایع کرد که مردم آنجا مرتد شده اند. آنگاه درباره ولید آیه ان جاءکم فاسق بنبا فتبینوا نازل شد و خداوند او را فاسق نامید و رسول خدا(ص ) کسی دیگر را به جای ولید فرستاد که او اطلاع داد مردم بنی المصطلق

کماکان مسلمانند. عثمان همین ولید را به فرمانداری کوفه منصوب نمود. او که شرابخوار بود روزی نماز صبح را در حال مستی ، چهار رکعت به جای آورد و آنچه راخورده بود در محراب بالا آورد، کارهای دیگری از او سر زد که عثمان ناگزیر گردید تا او را از مقامش عزل کند. تفصیل این ماجرا در کتاب نقش عایشه ج 1، ص 151 - 187 و اسد الغابه و اصابه آمده است . ضمنا منظور ولید از بعد از سه بزرگوار، پیغمبر و ابوبکر و عمر می باشد و تجیبی و یا تجوبی اشاره به قبیله مذحج است که در محله ای به همین نام در مصر ساکن شده بودند. از جمله ایشان یکی عبدالرحمن بن عدیس بلوی بود که در کشتن عثمان دست داشته و ولید در شعر خود به او اشاره کرده است . دیگری ، عبدالرحمان بن ملجم التدولی است که او هم تجیبی است و امیرالمومنین (ع )را به شهادت رسانید. در این مورد به واژه تجیبی و التدولی در کتاب انساب سمعانی و واژه التدولی کتاب اکمال ابن ماکولا، ج 1، ص 214 و 256 و نیز کتاب اللباب فی تهذیب الانساب ابن اثیر مراجعه شود.

487- نعمان بن عجلان المرزقی انصاری ، شاعر و سخنگوی انصار بود و امام او را به حکومت بحرین گمارده بود. شرح حالش در استیعاب ، ج 1، ص 298؛ زیر شماره 1323 وااسد الغابه ، ج 5، ص 26 و اصابه ، ج 3، ص 532 و نسبش در جمهره ابن حزم ، ص 327 - 594 آمده است . همچنین در شرح

نهج البلاغه ابن ابی الحدید، تحقیق محمد ابوالفضل ، ج 6، ص 31.