دو مکتب در اسلام جلد اول صفحه 72

امام جرح و تعدیل ، حافظ ابوحاتم رازی ، (144) از دانشمندان گرانقدر علم درایه و حدیث در مذهب خلفا، در مقدمه کتابش در مورد عدالت اصحاب پیغمبر خدا(ص ) چنین می نویسد:

اصحاب پیامبر خدا(ص ) کسانی هستند که شاهد نزول وحی و قرآن بوده ، چگونگی تفسیر و تاویل آن را شناخته اند. خداوند ایشان را به همدمی پیامبرش (ص ) و یاری او، و برپاداشتن دین و نمودن آیینش برگزیده و آنان را برای مصاحبت پیامبرش پسندیده و رهبران

ما قرار داده است . آنچه را پیامبر اسلام از جانب خدای تعالی به آنان تبلیغ کرده است (از سنتهایی که نهاده و مقرراتی که وضع فرموده ، احکامی که صادر کرده و داوریهایی که نموده ، آن چه را روا شمرده و فرمان داده ، یا مانع شده و نهی فرموده است ) همه و همه را با تمام وجود خود فراگرفته و به خاطر سپرده اند و در دین ، فقیه و دانشمند شده اند. آنان به امر و نهی خدا و مراد و مقصود از آن ، در پرتو دیداری که با رسول خدا(ص ) و نظارتی که بر نحوه تفسیر قرآن و تاویل آن به وسیله حضرتش داشته اند، آگاهی یافته و طرز استفاده و چگونگی برداشت از قرآن را به خوبی و روشنی دریافته اند. خدای عز و جل از اینکه آنان را برکشیده و امتیاز پیشوایی امت را به ایشان ارزانی داشته است ، بر آنان منت نهاده و شک و تردید و دروغ و اشتباه و بد گمانی و خود پسندی و عیبجویی را از ایشان برداشته و عادل امتشان نامیده است که می فرماید: و کذلک جعلناکم کم امه وسطا لتکونوا شهداء علی الناس . یعنی و بدین سان شما را امتی میانه قرار دادیم تا گواهانی بر مردم باشید. (بقره / 143). و رسول خدا(ص ) از سوی خداوند، وسطارا عدلاتفسیر فرموده است . بنابراین اصحاب پیغمبر، عادلان این امتند و پیشوایان ما به راه راست ، و حجت خدا در امر دین ، و حاملان قرآن و سنت پیغمبر(ص ). خدای تعالی فرمان داده است

تا به ایشان تمسک جسته ، روش آنان در پیش گرفته شود. و مقرر داشته تا ما ایشان را الگوی خود قرار دهیم و در راه آنها قدم برداریم . آنجا که می فرماید: و من یشاقق الرسول ... و یتبع غیر سبیل المومنین نوله ما تولی ... (145) (نساء / 115)

و در احادیث متعددی می بینیم که رسول خدا(ص ) مردم را بر آن می دارد که در تبلیغ سخنانش بکوشند و اصحاب خود را مخاطب ساخته ، ضمن دعا در حق ایشان می فرماید: نضر الله امر السمع مقالتی فحفظها و وعاها، حتی یبلغها غیره . (146) و طی سخنانی فرموده است : فلیبلغ الشاهد منکم الغائب . (147) و نیز فرموده است : بلغوا عنی ولو آیه ، وحدثوا عنی و لا حرج . (148)

پس اصحاب رسول خدا(ص ) - که خداوند از آنان خشنود باد - در همه شهرها و مرزها پراکنده شده ، در جنگها و نبردها و پیروزیها شرکت جسته ، مقامات حکومتی قضاوت و داوری در دعاوی را بر عهده گرفتند. آنها در شهر خویش و یا هر جا که فرد می آمدند و یا اقامت می گزیدند آنچه را از پیامبر خدا(ص ) فراگرفته بودند و به خاطر داشتند، به دیگران رساندند و منتشر ساختند. (149) و آنچه را مردم از ایشان می پرسیدند، با توجه به پاسخی که در حضور ایشان رسول خدا (ص ) به آن ، و یا نظایر آن داده و در خاطرشان مانده بود، پاسخ می داد و نظریه و فتوای خود را بیان می کردند و با نیتی پاک و قصد

تقرب به خدای بزرگ خود را آماده ساخته بودند تا واجبات و احکام و سنتهای رسول خدا(ص ) را از حلال و حرام به مردم بیاموزند. اینان چنین بودند تا آنگاه که خداوند عزوجل ایشان را به سوی خود فراخواند که خشنودی خدا و بخشایش و رحمت او بر همه آنان باد.(150)

ابن عبدالبر نیز در مقدمه کتاب استیعاب می نویسد:

عدالت همه اصحاب ثابت شده است .

سپس آیات و احادیثی را که بخصوص درباره مومنین صحابه وارد شده ، همانند آنچه را از ابوحاتم رازی در پیش نقل کردیم ، آورده است . (151)