دو مکتب در اسلام جلد دوم صفحه 148

و این آخرین خبری است که درباره فدک و امر خمس از طرف خلفا به ما رسیده ، اما آراء و عقیده دانشمندان مکتب خلفا در این مورد به شرحی است که بیاید.

آراء و نظریات خلفا را در مساءله خمس ، و رفتار هر یک از اصناف و سلسله آنها را در عصر خود از نظر گذراندیم ، و دیدیم که چگونه آراء و عقیده ایشان با یکدیگر متناقض بوده است . آراء و نظریات فقهای مکتب خلفا نیز در امر خمس به پیروی از عملکرد خلفا مخالف هم بوده است . توجه کنید:

ابن رشد می گوید فقها در مساءله خمس به چهار دسته تقسیم شده اند:

1. اینکه خمس به گفته شافعی و به موجب نص آیه به پنج قسمت تقسیم می شود.

2. اینکه خمس به چهار قسمت تقسیم می شود...

3. اینکه در این روزگار به سه قسمت تقسیم می شود، سهم پیامبر و سهم ذوالقربی با مرگ رسول خدا(ص ) ساقط شده است .

4. نظریه چهارم می گوید خمس به منزله فی ء و بخشش است که به توانگران و فقرا داده می شود.

اما آنها که می گویند

خمس به چهار قسمت تقسیم می شود یا پنج قسمت ، در مصرف سهم پیغمبر خدا(ص ) و سهم ذوالقربی پس از وفات آن حضرت دو دسته شدند. بعضی گفتند که : سهم آنان به سایر اصناف خمس بگیران افزوده می شود. و برخی نیز معتقدند که : آنها به سپاهیان تعلق می گیرد. و عده ای نیز گفتند که : سهم پیغمبر(ص ) از آن امام ، و سهم ذوالقربی متعلق به نزدیکان امام خواهد بود. و گروهی هم نظر داده اند که : هر دو سهم به مصرف تهیه سلاح و جنگ افزار می رسد.

دانشمندان مکتب خلفا در مساءله قرابت و اینکه ذوالقربی چه کسانی هستند نیز اختلاف دارند (588).