دو مکتب در اسلام جلد دوم صفحه 172

بین صفا و مروه بود که حکم قطعی بر حضرتش فرود آمد و اصحاب را فرمان داد که : هر کس لبیک به حج گفته و قربانی به همراه نیاورده است ، آن را عمره قرار دهد. و فرمود: اگر پیش از این می دانستم ، قربانی با خود نمی آوردم . اما

من سر خود را بسته و قربانی به همراه آورده ام و نمی توانم که پیش از قربانی از احرام بیرون بیایم . در اینجا سراقه بن مالک (رض ) برخاست و گفت : ای رسول خدا!حکم حج را چنان بیان کن که گویی ما امروز زاده شده ایم . آیا این عمره برای امسال ماست ، یا برای همیشه می باشد؟ پیامبر فرمود: برای همیشه . عمره تا روز قیامت داخل در حج شده است ...(641).

در احادیثی که گذشت رسول خدا (ص ) به عمره فرمود: خدایم فرمان داده است که بگویم در هر حجی یک عمره هست ، یا عمره و حج با هم هستند؛ یعنی در این سفرم باید جمع بین حج و عمره را نیت نمایم .

و در پاسخ سراقه در عسفان فرمود: خداوند در این حجتان عمره قرار داده است . و بخصوص حضرتش در این ابلاغ کلمه حجتان را به کار برده است .

سپس به کلیه حاجیانی که با وی همراه بودند در محل سرف این حکم را چنین ابلاغ فرمود که : هر کس که می خواهد، آن را عمره قرار دهد. و در بطحاء مکه نیز لفظ هر کس که بخواهد... را به کار برد؛ تا آنگاه که هنگام بیرون شدن از احرام عمره فرا رسید، همه را مخاطب ساخت و داخل شدن عمره را در حج برای همیشه به آنان ابلاغ فرمود.

بدیهی است سخن سراقه در هر دو موقف که حکم حج را چنان بیان کن که گویی امروز به دنیا آمده ایم ، اشاره به چشم پوشیدن از مقررات قریش در ایام جاهلیت دارد. و

نیز در اینجا روایات متواتری از نحوه رفتار پیامبر و چگونگی تبلیغ حکم برخورداری از عمره تمتع در حج رسیده که به شرح زیر به آنها اشاره می کنیم . در مسند احمد والمنتقی آمده است که انس گفت :

ما به آهنگ حج بیرون شده بودیم ، اما چون به مکه رسیدیم ، پیامبر خدا(ص ) به ما دستور داد که آن را عمره قرار دهیم و فرمود که اگر پیش از این می دانستم ، من هم قربانی با خود نمی آوردم و آن را عمره قرار می دادم ؛ اما من قربانی به همراه آورده ام و حج و عمره من مقارن خواهد بود (642).

در صحیح مسلم و مسند احمد آمده است که ابو سعید خدری گفت : ما با رسول خدا (ص ) به قصد حج بانگ برداشته بودیم ، اما چون به مکه رسیدیم ، پیامبر خدا به ما فرمان داد که بجز کسانی که قربانی با خود آورده اند، آن را عمره قرار دهند. و چون روز هشتم ذی حجه درآمد، بار دیگر احرام حج بسته ، به منی حرکت کردیم (643).

ابن قیم در کتاب زادالمعاد خود نوشته که در صحیح بخاری و مسلم از عایشه آمده است که گفت : ما با رسول خدا بیرون شدیم ، در حالی که قصدی بجز حج نداشتیم ...چون به مکه رسیدیم ، پیامبر خدا (ص ) به اصحابش فرمان داد که آن را عمره قرار دهند. به سبب این فرمان بجز کسانی که قربانی با خود آورده بودند، همگی از احرام بیرون آمدند...(644). سپس ابن قیم می گوید: همین حدیث در