دو مکتب در اسلام جلد دوم صفحه 183

عثمان ، سنت عمر را در مراعات جدایی بین حج و عمره دنبال کرد. تعجبی هم ندارد. چه هر دوی آنها از مهاجران قریشی بودند و هیچکس هم وجود نداشت تا در برابر ایشان و مقرراتی که در اجرای این حکم وضع کرده بودند قیام کند؛ مگر امیرالمؤ منین (ع ) که آشکارا به همراهان خود فرمان داد تا در آن مورد با عثمان به مخالفت برخیزند. و این در حالی بود که در زمان خلافت عمر کسی نمی توانست آشکارا با او به مخالفت برخیزد؛ بویژه آنگاه که بصراحت گفته بود:

دو متعه در زمان پیامبر خدا (ص ) مورد عمل قرار می گرفت که من آن را ممنوع اعلام می کنم و هر کس که آنها را انجام دهد تنبیه خواهم نمود: یکی عمره تمتع ، و دیگری ازدواج موقت . و می دانیم که عمر تهدیدش را هم عملی کرد و کسانی را به خاطر ارتکاب به آن به زیر تازیانه گرفت .

اینک در زیر روایاتی را از نظر می گذرانیم که نشانگر چگونگی مخالفت علی (ع ) با عثمان در این مورد است .

در مسند احمد از عبدالله بن زبیر آمده است که گفت :

من با عثمان بن عفان در جحفه بودم و در معیت او خلقی از مردم شام

، از جمله حبیب بن مسلمه فهری حضور داشتند. سخن درباره عمره تمتع در حج به میان آمد و عثمان گفت : به خاطر کمال حج و عمره ، بهتر این است که هر دو در ماههای حج برگزار نشوند. اگر عمره را به تاءخیر اندازید تا به خاطر آن دو نوبت خانه خدا را زیارت کنید، بهتر است . چه ، خدای تعالی دامنه خیر را گسترده است . در این هنگام علی بن ابی طالب در دل بیابان مشغول تعلیف شترش بود که این سخن عثمان به وی رسید. پس آمد و روبروی عثمان بایستاد و گفت : از سنتی که پیامبر خدا (ص ) نهاده و اجازه ای را که خدای تعالی در قرآن برای بندگانش قائل شده ، جلوگیری می کنی و بر مردم سخت می گیری و انجام آن را مانع می شود؟! آنگاه در همانجا به حج و عمره با هم لبیک گفت . عثمان چون چنین دید، رو به مردم پیرامون خود کرد و گفت :

مگر من آن را ممنوع کردم . من که آن را ممنوع نکردم ؛ فقط نظرم را گفتم . هر کس که خواست عمل کند و هر کس هم که خواست انجام ندهد (687).

و در موطاء مالک از قول امام صادق (ع ) به نقل از پدرش آمده است که مقداد بن عمرو در السقیا به خدمت حضرت امیر علی بن ابی طالب (ع ) رسید. آن حضرت مشغول مخلوط کردن کاه و جو برای شترانش و دادن خوراک به ایشان بود. مقداد به آن حضرت گفت : عثمان جمع بین حج و

عمره را ممنوع کرده است . حضرت امیر، در حالی که آثار کاه و جو روی دستهایش بود و راوی گفته است که من ثار آرد جو و کاه را بر ساعد آن حضرت هنوز در خاطره دارم ، آمد و در برابر عثمان قرار گرفت و فرمود: تو جمع بین حج و عمره را منع کرده ای ؟ عثمان گفت : عقیده من این است ! علی از نزد عثمان خشمگین بیرون آمد، در حالی که می گفت : لبیک اللهم لبیک بحجه و عمره معا. یعنی لبیک ، بار خدایا لبیک برای حج و عمره با هم (688).

همچنین در سنن نسائی و مستدرک الصحیحین و مسند احمد به نقل از سعید بن مسیب آمده است که گفت :