دو مکتب در اسلام جلد دوم صفحه 189

- خدا می داند که آری . پرسید:

- می پذیرید که رسول خدا (ص ) جمع بین حج و عمره را نهی کرده است ؟! گفتند:

- خدا می داند که نه ! معاویه گفت :

- بخدا سوگند که این هم ، مانند آنهاست !

ابن قیم پس از نقل این حدیث می نویسد: ما هم خدای را گواه می گیریم

که این از جمله خیالات معاویه بوده ، یا اینکه به دروغ به او بسته اند. چه ، رسول خدا (ص ) هرگز نهی از جمع بین حج و عمره نکرده است (705).

ابن قیم این سخن را از حسن ظنی که به معاویه داشته است نوشته ، و از همه جالبتر اینکه از شخص در همین مورد مطلبی از رسول خدا (ص ) روایت شده که سخن اولش را رد می کند. توجه کنید:

بخاری و مسلم در صحیح خود، و احمد بن حنبل در مسندش از ابن عباس آورده اند که معاویه به من گفت : می دانی که من موی سر پیغمبر را در مروه با تیزی پیکان خود کوتاه کردم ؟ گفتم : این را نمی دانستم ؛ اما همین مطلب دلیلی است علیه خودت !

در کتاب المنتقی بعد از مروه فی ایام العشر آمده است که ابن قیم می گوید: و این مطلبی است که مردم بر معاویه خرده گرفته ، آن را از موارد خطاهای او بر شمرده اند (706).

در روایت نخست ، اصحاب پیامبر خدا (ص ) ضمن اینکه سخن معاویه را رد می کنند، قسم می خورند که حضرتش جمع بین عمره تمتع و حج را نهی نکرده ؛ اما معاویه قسم یاد می کند که آن را هم پیغمبر نهی کرده است ! همین روایت ما را متوجه به این مطلب می کند که روایات دیگری که موافق راءی و نظر معاویه آمده اند، همگی در زمان شخص او ساخته شده اند. و ما این موضوع را در آخر همین بحث ، و به خواست خدا، خواهیم