دو مکتب در اسلام جلد دوم صفحه 196

نظر فرزند عمر درباره عمره تمتع

در صحیح مسلم ، سنن ابوداود و نسائی و ترمذی و بیهقی و دیگر منابع از قول عبدالله بن عمر آمده است که گفت :

پیامبر خدا (ص ) در حجه الوداع عمره و حج را با هم به جا آورد. در میان مردم کسانی بودند که قربانی به همراه داشتند، و برخی هم نه . چون پیامبر خدا (ص ) به مکه وارد شد، فرمود: هر کس که قربانی به همراه داشته باشد، تا پایان مراسم حج

هیچیک از محرمات احرام بر او حلال نمی شود؛ اما کسانی که قربانی با خود نیاورده اند، خانه خدا را طواف کرده سعی بین صفا و مروه به جا آورند و از احرام به درآیند و به هنگام خود بار دیگر تلبیه به حج بگویند (729).

بنا به گفته ترمذی از قول سالم ، فرزند عبدالله عمر، مردم بر این سخن او و گفتار پدرش عمر در نهی از عمره تمتع اعتراض کردند. او گفته است که شنیدم مردی از اهالی شام از عبدالله بن عمر از انجام عمره تمتع در ماههای حج پرسید. عبدالله پاسخ داد: حلال و رواست . مرد شامی گفت : اما پدرت انجام آن را ممنوع کرد. عبدالله پاسخ داد: نظرت چیست : اگر کاری را رسول خدا (ص ) انجام داده و به آن امر کرده ، و پدرم آن را نهی کرده باشد، تو امر پدرم را به کار می بندی یا فرمان پیغمبر را؟ مرد شامی گفت : البته فرمان پیامبر خدا (ص ) را. و فرزند عمر گفت : پس بدان که پیامبر خدا (ص ) آن را انجام داده است (730). و در روایت دیگری آمده است : پیامبر، عمره را پیش از مناسک حج انجام داد (731).

ابن کثیر نوشته است که عبدالله عمر در امر عمره تمتع بر خلاف پدرش فتوا می داد. به او گفتند: پدرت از انجام عمره تمتع جلوگیری می کرد! او پاسخ داد: از آن می ترسم که سنگ از آسمان بر شما ببارد، آخر عمره را پیامبر خدا (ص ) انجام داده ، آیا ما باید سنت پیغمبر را پیروی

کنیم یا سنت عمر بن خطاب را (732)؟

خلاف این جهتگیری را در امر عمره تمتع نیز از او آورده اند (733). و دور نیست که سبب اختلاف در فتاوای او در این مورد، به سبب وجود اختلاف در زمان صدور چنان فتوایی باشد. مثلا اگر سئوال کننده در زمان خلافت پدرش و یا در زمان حکومت عثمان از او چنین سئوالی را می کرد، پاسخ را مطابق زمان و خواست قدرت حاکم می داد؛ اما اگر در زمان عبدالله زبیر و دوره درگیریهای خلفای بنی امیه با او چنین پرسشی از فرزند عمر به عمل می آمد، مخالفت با حکومت وقت برایش آسان بود.

به این ترتیب دو دستگی و اختلاف شدید درباره عمره تمتع در این دوره به وجود آمد. برخی که دارو دسته خلافت و هیئت حاکمه را تشکیل می دادند، از انجام آن جلوگیری می کردند، و گروهی نیز که هوادار برگزاری آن بودند، مردم را از دستور پیغمبر خدا (ص ) و فرمانش در انجام عمره آگاه می ساختند. و اینان از باقیماندگان اصحاب رسول خدا (ص )، مانند جابر بن عبدالله انصاری ، بودند که از سنت پیامبر خدا (ص ) با مردم سخن می گفتند. توجه کنید:

در صحیح مسلم از قول ابو نضره آمده است که گفت : در نزد جابر بن عبدالله انصاری نشسته بودم که کسی به خدمت او رسید و گفت : ابن عباس و عبدالله زبیر در امر عمره تمتع و ازدواج موقت با هم اختلاف نظر دارند. جابر گفت : ما هر دو را در زمان پیامبر خدا (ص ) انجام می دادیم ،