دو مکتب در اسلام جلد دوم صفحه 201

ابن حنبل درباره حدیث ابوذر اظهار نظر کرده و گفته است : خدای ابوذر را رحمت کند آیه فمن تمتع بالعمره الی الحج که در قرآن آمده است (760).

منظور پیشوای حنبلیان این است که آیه مزبور می رساند که این حکم عام است و همگان را شامل می شود، نه اینکه ویژه برخی از مردمان بوده است . و جای بسی شگفتی است که شخص ابوذر بر خلاف چنین حکمی سخن گفته است ! در صورتی که پیشوای حنبلیان توجه نکرده که چنین روایتی را به نام ابوذر ساخته اند؛ همان طور که روایات دیگری را در همین مورد به نام دیگران ساخته و به رسول خدا (ص ) نسبت داده اند که حضرتش تنها حج را بدون عمره به جا آورده است . و یا بر امیرالمومنین (ع ) دروغ بسته اند که او به فرزندش محمد بن حنفیه گفته است : ای پسر من ، حج تنها را به آور! با وجودی که درگذشته شاهد درگیری آن حضرت با عثمان در همین مورد بوده ایم !

همچنین از قول سعید بن مسیب آورده اند که مردی از اصحاب پیامبر خدا (ص ) به نزد عمر آمد و شهادت داد که خودش از رسول خدا (ص ) و در بستر بیمارش شنیده است که از عمل عمره پیش از حج نهی فرموده است ! و ما ندانستیم که این صحابی چه کسی بوده و چرا عمر در زمان حیاتش ، و نیز عثمان و معاویه و

فرزندان زبیر و دیگران به گفته این صحابی استناد نکرده اند؟!

تمامی این احادیث و مانند آنها، بعدها به خاطر توجیه نظر خلفا در تحریم و جلوگیری از انجام عمره تمتع در حج به وسیله ایشان ساخته و بر سر زبانها انداخته شده است .

در این مورد ابن قیم در کتاب زاد المعاد و ابن حزم در کتاب المحلی نیکو گفته اند. ابن قیم گفته است :

ما خدای را بر خود گواه می گیریم که اگر احرام به حج بستیم ، بر ما واجب باشد که به خاطر انجام اوامر پیامبر خدا (ص ) و اجتناب از خشم و غضب آن حضرت آن را به عمره فسخ کنیم . چه ، به خدا سوگند که رسول خدا (ص ) این حکم را نه در زمان حیاتش فسخ کرده و نه بعد از آن ، و کلمه ای هم بر خلاف آن درست نیست . و حضرتش آن را ویژه برخی از اصحابش نکرده و دیگران را از انجام آن محروم نساخته است ؛ بلکه برعکس ، خداوند بر زبان سراقه نهاده است که از پیامبرش بپرسد که آیا این عمره ویژه ایشان است ؟ و آن حضرت پاسخ داد: این حکمی است برای ابد و تا پایان دنیا. و بالاخره ما ندانستیم که چه چیز را بر این احادیث و امر موکدی که پیامبر خدا (ص ) به خاطر آن بر مخالف خشم گرفته است مقدم بداریم .

و چه زیبا امام احمد بن حنبل ره به سلمه بن شبیب پاسخ داد؛ آنجا که سلمه به او گفته بود: ای ابو عبدالله ! تمامی کارهایت خوب

و پسندیده است ، مگر یکی از آنها. و احمد پرسید: آن کدام است ؟ سلمه گفت : تو قائل به فسخ حج به عمره هستی ! و احمد گفت : ای سلمه ! می گفتم تو مردی فهمیده و عاقلی ! من یازده حدیث صحیح در این زمینه از پیامبر خدا (ص ) در دست درام ، آیا همه اینها را به خاطر حرف تو نادیده بگیرم (761)؟!

سپس ابن قیم ادامه داده و گفته است : مساءله فسخ حج به عمره از سوی چهارده تن از اصحاب پیامبر خدا (ص ) روایت شده که احادیث آنها همه صحیح است و آنها عبارتند از: ام المؤ منین عایشه ، ام المؤ منین حفصه ، علی بن ابی طالب ، فاطمه ، دختر پیغمبر خدا (ص )، اسماء، دختر ابوبکر صدیق ، جابر بن عبدالله ، ابو سعید خدری ، براء بن عازب ، عبدالله بن عمر، انس بن مالک ، ابوموسی اشعری ، عبدالله بن عباس ، سبره بن سعید جهنی و سراقه بن مالک مدلجی رض (762).