دو مکتب در اسلام جلد دوم صفحه 204

و اصرار دارند که جبهه گیری خلفا را در برابر حکم صریح توجیه کنند! و بر این مساءله قرنهاست که پافشاری کرده اند. این است که برخی از ایشان در این راه به قصد قربت و خیر خواهی حدیثها ساخته اند، و عده ای نیز مانند بیهقی عذرها برای ایشان تراشیده اند.

بیهقی در این مورد می گوید

مقصود عمر رض از اینکه فرمان به ترک عمره داده ، این بوده که عمره و حج هر کدام به طور جداگانه و کامل انجام شود. زیرا که خداوند فرموده : واءتموا الحج والعمره لله ...و نیز می خواسته است که خانه خدا در هر سال دو بار زیارت شود. و از این جهت مایل نبود که عمره تمتع در حج گزارده شود که مردم در هر سال فقط یک بار به خانه خدا بیایند.

و در جای دیگر در دفاع از غیر خلفا گفته است : آنها با حسن عقیده ای که به شخص عمر داشته اند از او فرمان بردند و سنت او را به جا آوردند. (767)

برخی دیگر از دانشمندان در این راه حق و باطل را به هم آمیخته اند و صحیح را از سقیم و درست را از نادرست باز نشناخته ، و بعضی نیز آن را در اصل منکر شده و رد کرده اند. و گروهی هم بر کرسی اجتهاد نشسته ، از رفتار و سنت خلفا احکامی را در شرع اسلامی استنباط کرده اند، ولی از کتاب خدا و سنت پیامبرش (ص ) دلیل درست بودن آنها را ارائه نکرده اند! به طوری که هر گاه شخص محقق بخواهد دنبال ایشان را بگیرد، به سرگیجه افتاده

راه به جایی نخواهد برد. دلیل ما در این مورد، مطالبی است که نووی در شرح بر مسلم آورده که فشرده آن از این قرار است :

دانشمندان در اینکه کدامیک از انواع سه گانه حج برتر است ، دستخوش اختلاف شده اند. شافعی و مالک و عده زیادی بر این باورند که بهترین آنها افراد است ، آنگاه تمتع ، و سپس قران .

اما احمد و دیگران برآنند که بهترین آنها تمتع است . ابو حنیفه و گروهی نیز قائلند که برتری با قران است و این دو مذهب دو قول دیگر شافعی (768) است . بعد می گوید: صحیح ، برتری افراد است ، آنگاه تمتع و سپس قران .

اما در حجی که پیغمبر به جا آورده ، و اینکه آیا آن حج مفرد، یا متمتع و یا قارن بوده است ، علما بر حسب مذهبشان به سه گروه تقسیم شده اند و هر کدام یکی را بر حسب مذهب خود ترجیح داده و مدعی شده اند که پیامبر خدا (ص ) آن را به جا آورده است تا آنجا که می گوید:

از دلایل ترجیح حج افراد این است که خلفای راشدین رض بعد از پیامبر خدا (ص ) همگی حج افراد را به جا آورده اند (769) و بر ادای چنین حجی نیز ادامه داده اند: کاری را که ابوبکر و عمر و عثمان رض کرده ، اما روش علی رض در این مورد مختلف است (770). و اگر حج افراد بهتر نبود و می دانستند که شخص پیامبر خدا (ص ) نیز حج افراد به جا نیاورده است ، به انجام