دو مکتب در اسلام جلد دوم صفحه 290

و از عمر بن اذینه از عده ای روایت شده است که آنها شنیده اند امام صادق (ع ) در پاسخ سؤ ال از سرانجام محمد بن عبدالله می فرمود: من دو کتاب دارم که در آن نام تمام انبیا و پادشاهان آمده است ، اما به خدا سوگند که نام محمد بن عبدالله جزء هیچکدام از آنها نمی باشد (1111).

منظور امام از وجود دو کتاب ، یکی جفر، و دیگری مصحف فاطمه (س ) بوده است . و مقصودش از نام هر پیغمبر، نام انبیائی است که پیش از جدش آمده اند. این مطلب از حدیث زیر فهمیده می شود.

در بصائر الدرجات از معلی بن خنیس آمده است که گفت : امام صادق فرمود: هیچ پیامبر و یا وصی پیغمبر و یا پادشاهی نیست ، مگر اینکه نامش در کتابی که من دارم آمده است . و به خدا سوگند که در آن نام محمد بن عبدالله بن الحسن نیامده است (1112). نظیر این حدیث ، از عیص بن القاسم (1113) روایت شده است (1114).

و از معلی بن خنیس نقل شده است : خدمت امام صادق (ع ) بودم که محمد - بن عبدالله بن الحسن به خدمت امام (ع ) رسید و سلام کرد، و برفت . امام صادق (ع ) را بر محمد دل بسوخت و اشک بر دیده آمد. من گفتم : تا کنون چنین حالتی نسبت به او در شما ندیده بودم ؟ امام فرمود: دلم به حالش سوخت ؛ زیرا

او در راهی قدم نهاده که به سودش نیست . من در کتاب علی (ع ) نام او را در زمره خلفا یا پادشاهان این امت ندیده ام (1115).

و از عنبسه بن بجاد عابد آمده است که گفت : هر گاه که امام صادق (ع ) چشمش به محمد بن عبدالله بن الحسن می افتاد، چشمهایش پر از اشک می شد و می فرمود: جانم به فدایش ، مردم می گویند که او مهدی موعود است ، در صورتی که او کشته می شود و نام او در کتاب پدرش علی (ع ) جزء خلفای این امت نمی باشد (1116).

منظور امام صادق (ع ) از کتاب علی (ع )، کتاب جفر بوده که وی از پدرش امیرالمؤ منین (ع ) به ارث برده است .

و در کتاب کافی از فضیل بن یسار و برید بن معاویه (1117) و زراره آمده است که عبدالملک بن اعین به امام صادق (ع ) عرض کرد: زیدیه پیرامون محمد بن عبدالله بن الحسن را گرفته اند، آیا او به حکومت خواهد رسید؟ امام (ع ) در پاسخ فرمود: به خدا قسم مرا دو کتاب است که نام هر پیامبر یا پادشاهی کشورگشا در آنها آمده است ، و به خدا سوگند که نام محمد بن عبدالله در هیچیک آنها نیست (1118).

موضعگیری امام صادق (ع ) در برابر حرکت و اقدامات پسر عموهایش ، فرزندان امام حسن (ع )، به استناد مطالبی بود که در جفرابیض و مصحف فاطمه (ص ) آمده ، و حضرتش گاه آنان را از سرانجامی که برای هر یک از ایشان در آن کتابها

آمده بود آگاه می ساخته است . اما پسر عموهای آن حضرت اندرزهای وی را به چیزی نمی گرفتند و زیر بار نصایح او نمی رفتند. این موضوع را ابوالفرج اصفهانی در کتاب مقاتل الطالبیین خود آورده است . وی می گوید: