دو مکتب در اسلام جلد دوم صفحه 295

و همینها و دیگر امور بود که او ماءمون را از بی تفاوتی و راحت طلبی و خوشگذرانی باز می داشت . زیرا که او از آنچه مورد بازخواست خدای تعالی قرار می گرفت آگاه بود و سخت دوست داشت که خدا را در قیامت در حالی دیدار کند که عمر خویش را در خیرخواهی بندگانش و مراقبت حال ایشان سپری کرده ، برای ولایتعهدی خویش و سرپرستی امت بعد از خود کسی را برگزیده باشد که در رعایت حال امت و زهد و تقوا و علم برترین خلایق روی زمین بوده ، در قیام به امر خدا و انجام فرایض از همه مردمان مشتاقتر و کوشاتر باشد. و ماءمون چنین چیزی را از خدای تعالی می خواست و از او طلب خیر می کرد، تا مگر آن کس که مورد رضای اوست ، نامش را به وی الهام کند. و همواره در تمامی ساعات شب و روز در این اندیشه و جستجوی چنین شخصیتی در خاندان و خانواده خودش بنی عباس و فرزندان علی بن ابی طالب روزگار می گذرانید و اندیشه خود را در آن به کار می انداخت و تا آنجا که با ایشان آشنایی داشت ، در این کاوش مبالغه ها کرد تا از اخلاق و رفتار و سیره و افکار ایشان ، آنچه بر او پوشیده است ، آشکار گردد. و در این راه به حد توان خود قدم برداشت تا به زوایای تاریک و مبهم و دور از دسترس آنان از راه کسب خبر و مشاهده دست یافت

و به آشکار و پنهان ایشان با پرس و جوهای بسیار آگاه گردید. سرانجام پس از آن همه مجاهدتها و کوششها و طلب خیر برای امت از خدای تعالی ، بهترین ایشان و خویشتن دارترین و از خود گذشته ترینشان را در برآوردن حق خداوند در میان بندگانش ، در میان هر دو خانواده علوی و عباسی ، علی بن موسی ، فرزند جعفر بن محمد، از نوادگان علی بن الحسین بن - علی بن ابی طالب را اختیار و انتخاب نمود. زیرا فضل آشکار، و دانش تابناک و ورع و زهد آشکار و خالص او، و بی اعتنایش را به دنیا، و فرمانبرداری مردمان را از او بخوبی دریافته بود. و برای او ماءمون کاملا روشن و معلوم شد که اخبار درباره او به حد تواتر رسیده و همه مردمان یکدل و یک زبانند که حضرتش از ابتدای کودکی و نوجوانی تا برومندی و پیری ، در فضیلت و تقوا و علو مقام و کمال ، زبانزد همگان بوده است . این بود که وی را به ولایتعهدی خویش برگزید و فرمان خلافت بعد از خود را به نام او کرد و به خیر خدای تعالی در چنین انتخابی مطمئن است . زیرا خداوند می داند که او ماءمون برای خیرخواهی اسلام و مسلمانان و پایداری حق و پیروزی و نجات خویش در آن روز، که در پیشگاه خدای تعالی قرار خواهند گرفت ، از خود گذشتگی و ایثار کرده است .

آنگاه امیرالمؤ منین فرزندان و خانواده و نزدیکان و سران ارتش و خدمتگزاران را به بیعت فرا خواند. ایشان نیز شتابان

و شادمانه ، و با علم و اطلاع از ایثار امیرالمؤ منین ، که در راه فرمانبرداری از خدای متعال از هوای دل در راه فرزندان و حتی آنهایی که از نظر قرابت از علی بن موسی که او را رضا نامیده به ماءمون نزدیکترند گذشته است ، با او بیعت به عمل آوردند زیرا مورد علاقه و رضای امیرالمؤ منین می باشد.

پس بدین وسیله به خانواده امیرالمؤ منین و به عموم ساکنان شهر، از فرماندهان ارتش و نیروهای نظامی و عموم مسلمانان ، اطلاع داده می شود که به نام امیرالمؤ منین و خلافت رضا بعد از او بیعت کنند. آنگاه امیرالمؤ منین به خط خویش چنین نوشت :

آری به نام خدا و برکت و حسن قضای او برای دین او و بندگانش ، با دستی باز و سینه ای گشاده بیعت کنید و از خواسته امیرالمؤ منین آگاه باشید که او فرمانبرداری از خدا را با امری که خیر خودش و شما در آن بود برگزید. و سپاس خدا را بجا آورید که به امیرالمؤ منین آنچه را خیر و مصلحت شما در امر دین و دنیایتان بود الهام فرمود و امید آنکه همین امر موجب الفت و همبستگی شما و حفظ خون و جلوگیری از پراکندگیتان و مایه حفظ حدود و سر حدهایتان و قوت دین شما و دنیا و از بین برنده دشمنانتان و استقامت امورتان گردد.

پس به طاعت خدا و فرمانبرداری از امیرالمؤ منین پیشی بجویید که در طاعت و فرمانبرداری از او، امن و امان شماست و چنانچه خدای را در این زمینه سپاس گویید، حظ و بهره آن

با خواست او عاید خود شما می شود. و این مطالب را امیرالمؤ منین به خط خود، در روز دوشنبه هفتم ماه رمضان سال دویست و یک نگاشته است .

اما آنچه را که امام رضا (ع ) در پشت این عهدنامه مرقوم داشته ، به شرح زیر است .

بسم الله الرحمن الرحیم