دو مکتب در اسلام جلد دوم صفحه 297

یحیی بن اکثم بر صحت این عهدنامه چه در متن و چه در ظهر آن صحه گذاشته ، گواهی می دهد و از خداوند می خواهد

که برکت این ولایتعهدی را به امیرالمؤ منین و عموم مسلمانان ارزانی دارد. یحیی به خط خودش این گواهی را در تاریخ متن عهدنامه نوشته است . عبدالله بن طاهر بن الحسین نیز به تاریخ متن ، آن را تایید می کند. حماد بن عثمان نیز متن و ظهر آن را تاʙʘϠکرده ، به خط خود در تاریخ متن گواهی می دهد. بشر بن معتمر نیز به همین مضمون تایید و گواهی می کند.

گواهان سمت چپ عهدنامه : امیرالمؤ منین - که خدایش عمر دهاد - مقرر داشت که این نوشته را، که نوشته میثاق و عهدنامه ولایتهدی است و امید است که به وسیله آن از پل صراط بگذرد، متن و ظهر آن در حرم مطهر سرور ما پیامبر خدا (ص ) بین روضه منوره و منبر شریف آن حضرت و در برابر وجوه بنی هاشم و دیگر بزرگان و شخصیتهای ارتشی ، پس از استیفای شروط این بیعت ، همان گونه که امیرالمؤ منین حجت را با آن تمام کرده و راه گریز از آن را بر مسلمانان بسته است آشکارا و با حضور همه مردم ، خوانده شود، تا شبهه ای را که آراء جهال در میان مردم افکنده است باطل گرداند که : و ما کان الله لیذر المؤ منین علی ما انتم علیه . یعنی خداوند مومنان را بر آن باورها که دارید وا نمی گذارد. فضل بن سهل این مطالب را طبق فرمان امیرالمؤ منین در تاریخ متن نوشته است (1139).

ابن طقطقی (م 709 ق ) فشرده هر دو نامه را در کتاب الفخری خود، در بخش آداب السلطانیه

آورده و گفته است :

ماءمون به سرنوشت خلافت بعد از خودش به تفکر پرداخت و می خواست که آن را بر عهده مردی صالح و شایسته چنان مقامی واگذارد، تا بار مسئولیت آن را از دوش خود برداشته باشد. البته این چنین می پنداشت . این است که گفته در احوال خانواده علوی و خانواده عباسی به تفحص پرداخته و در میان ایشان کسی را افضل و اورع و متدینتر از علی بن موسی الرضا (ع ) نیافته است ، پس ولایتعهدی خودش را به او سپرده و به خط خویش در این مورد پیمان نوشته و امام رضا (ع ) را به پذیرش آن زیر فشار گذاشته است . آن حضرت در ابتدا نپذیرفت و در آخر قبول کرد و به خط خویش در پشت عهدنامه ماءمون مطلبی را به این معنی نوشت که : من به خاطر امتثال امر خلیفه پذیرفتم ، با اینکه جفر و جامعه عکس این را حکایت می کنند. و شهود نیز بر آنها گواهی خود را نوشته اند (1140).

مجلسی (م 1111 ق ) تمامی هر دو نامه را از کتاب کشف الغمه در بحارالانوار خود آورده است (1141).

جفر و جامعه در مکتب خلفا

میر سید علی بن محمد بن علی حنفی استرابادی (م 816 ق ) در شرحی که بر کتاب مواقف قاضی عضدالایجی (م 756 ق ) نوشته ، از جفر و جامعه چنین یاد کرده است :

جفر و جامعه ، دو کتاب ، نوشته امام علی - رضی الله عنه - می باشند که در آنها به طریق علم حروف ، حوادثی را که تا پایان جهان اتفاق خواهد افتاد