دو مکتب در اسلام جلد دوم صفحه 30

علاوه بر اینها، شام که پایتخت معاویه بود، پیش از آن تاریخ پایتخت مسیحی نشین روم شرقی بیزانس به حساب می آمد و در جهان مسیحیت از تمدنی اصیل و ریشه دار برخوردار بود، و معاویه تازه مسلمان در چنین محیطی ، به عنوان فرماندار قدم

نهاده بود.

اما شخص معاویه ، در کانون جاهلیت صرف قبیلگی چشم به جهان گشود؛ جاهلیتی که تا آخرین لحظه با اسلام و مظاهر آن جنگیده و سرانجام هم به زور شمشیر مسلمانان ناگزیر از پذیرش و تسلیم در برابر آن گردیده بود. او در چنان محیطی نشو و نما یافته و آوازه و نامی به دست آورده بود. اینک به روزگار سالمندیش و پس از سقوط مکه به دست مسلمانان ، از مکه به مدینه ، و از جاهلیت صرف قبیلگی به جهان اسلام پای نهاده است (112). او در محیط اسلامی مدینه نیز چندان درنگ نداشت تا لااقل رنگ مسلمانی به خود بگیرد و با قوانین الهی ماءنوس گردد تا قدرت آن را داشته باشد بر محیطی که آوازه تمدنش از ژرفای تاریخ برخاسته است اثر بگذرد و آن را بسوی اسلام بکشاند؛ بلکه این شخص معاویه بود که تحت تاثیر چنان محیطی تازه قرار گرفته از آن متاثر می گردید.

این بود که معاویه ، اصحابی را که رنگ و فرهنگ کاملا اسلامی داشتند و بر سر راه آمال و آرزوهای او مانع ایجاد می کردند، امثال ابوذر و ابوالدرداء و قاریان قرآن اهل کوفه (113)، از محیط حکومت خود دور می ساخت .

همه اینها عواملی بودند که مکتب خلفا را از همان اوان روی کار آمدن معاویه به رنگ و فرهنگ و بینش اهل کتاب در آورده اند. عواملی که تا به امروز به طور مستقل و جداگانه مورد بحث و بررسی قرار نگرفته اند تا میزان تاثیر آنها بر این مکتب معلوم و مشخص شود.

گذشته از آنچه گفتیم ، معاویه خوی جاهلی

داشت و عرف و عادات و تعصبات قبیلگی را سخت مراعات می کرد و به حفظ و حراست و زنده نگهداشتن آثار آن پای بند بود (114)

علاوه بر اینها، او در اقداماتش هدفهای دیگری را تعقیب می کرد: از آن جمله موروثی کردن خلافت در خانواده خود. و در هم شکستن شوکت مخالفان و معترضان خویش ، کسانی که همواره سیره پیغمبر (ص ) را بر خش می کشیدند، و او که برای رسیدن به اهداف و اغراض جاهلی خود ناچار از علاج بود و باید کاری می کرد برخی از بازماندگان اصحاب پیغمبر خدا (ص ) را که دینی سست و ایمانی صوری و طبعی فرومایه و پست و شخصیتی متزلزل و بی ثبات داشتند، امثال عمرو بن عاص ، سمره بن جندب (115) و ابو هریره ، را به یاری گرفت . اینان نیز تقاضایش را پذیرفتند و در راه وصول به خواسته ها و هموار کردن راه برای او، احادیثی ساختند و آنها را به رسول خدا (ص ) نسبت دادند و منتشر نمودند!

به این نمونه که مدائنی آن را در کتاب الاحداث خود آورده است توجه کنید او می نویسد:

معاویه پس از عام الجماعه به کارگزاران و فرماندارانش طی بخشنامه ای ابلاغ کرد: من از هر کس که سخنی در فضایل و مناقب ابو تراب و خانواده اش بر زبان آورد، و حدیثی در این مورد روایت کند بیزار بوده جان و مالش به هدر خواهد بود...