دو مکتب در اسلام جلد دوم صفحه 312

کلینی در کتاب کافی از قول سلیم بن قیس هلالی آورده است : به امیرالمؤ منین (ع ) گفتم من از سلمان و مقداد و ابوذر چیزهایی از تفسیر قرآن و احادیث پیامبر خدا (ص ) می شنوم که با آنچه در دسترس مردم قرار دارد مغایر است . از شخص شما نیز مطالبی را شنیده ام که گفته های ایشان را تایید و تصدیق می کند. در عین حال ، من در دست مردم از تفسیر قرآن و احادیث پیغمبر (ص ) چیزهای بسیاری را سراغ دارم که شما و اصحابتان مدعی هستید که همگی باطل و نادرستند. آیا به نظر شما، مردم دانسته و بعمد به پیامبر خدا (ص ) دروغ بسته ، قرآن را به رای خودشان تفسیر کرده اند؟! امیرالمؤ منین (ع ) رو به من کرد و فرمود: حالا که پرسیدی ، پاسخ آن را بخوبی دریاب :

در دست مردم ، حق و باطل ، راست و دروغ ، ناسخ و منسوخ ، عام و خاص ، محکم و متشابه ، درست حفظ شده ، و خیال و گمان ، با هم آمیخته اند. در زمان شخص پیغمبر خدا (ص ) آن قدر بر حضرتش دروغ بستند که برخاست و فرمود: ای مردم ! دروغهای بسیاری به من بسته اند، هر کس که دانسته به من دروغ ببندد، جایگاهش آتش دوزخ است . پس از رحلت پیامبر خدا (ص ) باز هم به او دروغ بسته اند. با توجه به این مطلب حدیث تنها از سوی

چهار نفر به دست شما می رسد که پنجمی ندارند:

از مردی منافق متصنع به اسلام و متظاهر به ایمان ، که نه کار خود را گناه می داند و نه باکی دارد که عمدا به پیغمبر خدا (ص ) دروغ ببندد. اگر مردم می دانستند که او مردی منافق و کذاب است ، نه حدیثش را می پذیرفتند و نه سخنش را باور می داشتند. و چون از این موضوع غافلند، می گویند که او صحابی پیغمبر است ، به خدمت او رسیده ، او را دیده و بی واسطه سخن او را شنیده است . از این رو بدون اینکه به حالش واقف باشند، سخنش را می شنوند و حدیثش را می پذیرند. و خداوند پیامبرش را از منافقان با خبر ساخته و به ذکر مشخصات ایشان پرداخته و فرموده است : و اذا راءیتهم تعجبک اءجسامهم و ان یقولوا تسمع لقولهم . یعنی و چون آنها را ببینی ، از منظرشان به شگفت آیی ، و چون سخن بگویند، به سخنانشان گوش می دهی .

منافقان پس از حضرتش بر همان نفاق و دورویی خود باقی مانده ، به رهبران ضلالت و گمراهی و دعوت کنندگان به آتش دوزخ ، با گرم کردن بازار تزویر و ریا و اشاعه دروغ و بهتان ، خود را نزدیک کردند. آنها هم کارگزاری و پستهای حساس کشور را در اختیار ایشان قرار دادند و بر گردن مردم سوارشان نمودند و به وسیله آنها دنیا را به کام خود کشیدند. چه ، مردمان دلباخته شاهانند و اسیر و پایبند دنیا، مگر آن کس که خدایش نگهدارد. و این

، یکی از آن چهار مورد است .

دیگری مردی است که از رسول خدا (ص ) چیزی را شنیده ، اما به معنایش نرسیده ، مگر تصوراتی از آن را در که خاطرش به هم بافته است . او با اینکه قصد ندارد تا به پیغمبر دروغ ببندد، همان را که در خیال خود دارد! می گوید و روایت کند و به آن عمل هم می کند، و می گوید خودم از پیامبر خدا (ص ) شنیده ام ! اگر مسلمانان می دانستند که او اسیر خیالات خویشتن است ، و آنچه را که می گوید گمان و خیال است ، از او نمی پذیرفتند و وی را ترک می کردند.

سومین ، مردی است که چیزی از پیامبر خدا (ص ) شنیده که آن حضرت به انجامش فرمان داده ، ولی نمی داند که رسول خدا (ص ) بعدا آن را نهی کرده است . و یا اینکه از او شنیده است که چیزی را نهی فرموده ، و سپس آن را اجازه داده ، و او بی خبر است . منسوخ آن را به خاطر سپرده ، ولی ناسخش را در نیافته که اگر او می دانست که آن نسخ شده است ، آن را ترک می گفت . و اگر مسلمانان هم می دانستند که آنچه را از او می شنوند منسوخ شده ، آن را نمی پذیرفتند.

چهارمین و آخرین ایشان ، چون به خاطر ترس از خدا و مقام شامخ پیامبر خدا (ص ) از دروغ متنفر است ، بر رسول خدا (ص ) دروغ نمی بندد، آنچه را از

پیامبر شنیده به همان نحو در خاطرش نگه می دارد و آن را به فراموشی نمی سپارد. نه بر آن می افزاید و نه از آن می کاهد. و چون ناسخ را از منسوخ می شناسد، به ناسخ عمل می کند و منسوخ را رها می سازد. چه ، فرامین پیغمبر خدا (ص )، مانند قرآن ، ناسخ و منسوخ خاص و عام و محکم و متشابه دارد. و چه بسا که کلام پیامبر دو صورت داشته و همانند قرآن کلامی خاص و کلامی عام باشد و خداوند در قرآن فرموده است : ما اتاکم الرسول فخذوه و ما نهاکم عنه فانتهوا یعنی هر چه پیامبر برای شما آورد بگیرید و از هر چه شما را نهی کرد باز ایستید. پس بر آن کس که نا آشنا بود و نمی دانست که منظور رسول خدا (ص ) چیست ، امر بر او مشتبه گردید. و این طور نبود که همه اصحاب آن حضرت از او چیزی را بپرسند و بفهمند، بلکه در میان آنها کسانی بودند که از آن حضرت چیزی را می پرسیدند، ولی آن را نمی فهمیدند، تا آنجا که مایل بودند غریبی از راه برسد و از پیغمبر مطلبی را بپرسد، و آنها پاسخ آن را بشنوند.