دو مکتب در اسلام جلد دوم صفحه 66

موجود است و زکی یعنی زکات مالش را پرداخت (263).

این فشرده مطالبی است که اهل لغت در بیان معنی زکات آورده اند (264)

2. صدقه

راغب اصفهانی در مفردات خود می نویسد:

آنچه را آدمی از مال خودش به قصد قربت جدا کرده بپرداز صدقه است . این عمل همانند زکات است ؛ با این تفاوت که صدقه در اصل به موردی گفته می شود که به میل و خواسته شخصی انجام پذیرفته و عملی استحبابی است ، در صورتی که زکات در مورد واجب به کار برده می شود (265).

طبرسی در تفسیر مجمع البیان می نویسد: فرق بین زکات و صدقه در این است که زکات امری واجب است ، اما صدقه ممکن است که واجب ، و یا به صورت عطا و بخشش باشد (266).

می بینیم که در زکات معنای وجوب لحاظ شده و حق خدای تعالی در مال آدمی منظور گردیده و در صدقه ، تطوع یا بخشیدن مال ، آن هم به قصد قربت به خدای متعال ملحوظ شده و در آن لطف و دلسوزی بخشنده مال به چشم می خورد. همانند سخن برادران یوسف (ع ) در قرآن کریم تصدق علینا. یعنی بر ما رحمت آورده ببخشای . (یوسف / 55).

و از آنجا که در زکات ، مساءله وجوب ، یا حق خدای تعالی در مال مورد توجه قرار گرفته ، در می یابیم که همین لفظ، انواع صدقات واجبه و خمس واجب و جز اینها را هم که خداوند در اموال آدمی فرض فرموده است ، در بر می گیرد. و شاهد بر این مدعا مطلبی است در نامه پیغمبر خدا(ص )

به پادشاهان حمیر که در آن می فرماید:

...و آتیتم الزکاه من المغانم ، خمس الله و سهم النبی ، و صفیه و ما کتب الله علی المؤ منین من صدقه . یعنی زکات دستآوردهای خود را، از قبیل خمس خدا و سهم پیامبر و خالصه او و آنچه را که خداوند از انواع صدقه بر مؤ منان واجب کرده است ، پرداختید (267).