دو مکتب در اسلام جلد دوم صفحه 71

صفی و صفایا در روایات زیاد آمده است :

و نیز می گوید: در حدیث آمده است که علی و عباس در حال بحث و جدال - درباره صوافی (خالصه ها) که خداوند از اموال بنی نضیر ویژه پیامبرش کرده بود، به نزد عمر (رض ) رفتند. در اینجا ابن اثیر به معنای واژه پرداخته می گوید صوافی به املاک و سرزمینهایی گفته می شود که صاحبانش از آنجا کوچ کرده ، یا مرده و وارثی بر جای نگذاشته اند و مفرد آن صافیه است .

ازهری می گوید صوافی به اموالی گفته می شود که فرمانروا آن را ویژه نزدیکان خود کرده است .

همین مطالب را هر یک از لغت شناسانی که بعد از ازهری و ابن اثیر آمده اند، از آن دو گرفته و در کتابهای لغت خویش آورده اند. مانند ابن منظور در واژه صفا در لسان العرب .

سخن اینان به طور اختصار از این قرار است :

صفی ، که به صفا یا جمع بسته می شود، به اموال غیر منقولی گفته می شود که فرمانروا از غنایم جنگی برای خود برمی گزیند. و صافیه ، که به صوافی جمع بسته می شود، به اراضی و اموالی اطلاق می شود که فرمانروا آن را خالصه خود کرده باشد.

و ما ندانستیم که این چگونه درست در می آید، در صورتی که دیدیم عمر فدک و خیبر و دیگر شهرکهای عربی را صفایا رسول خدا(ص ) نامیده است .

و می بینیم که ابوداود (284) (م 275 ق ) در سنن خود بابی را به باب صفایا رسول الله اختصاص داده و در آنجا درباره

شهرکهایی که در حدیث عمر و غیر عمر آمده به بحث پرداخته است .

و نیز می بینیم که این تقسیم بندی از ازهری (285) ناشی شده که در سال 370 هجری و یا حدود یک قرن بعد از ابوداود درگذشته است و شاید که او نیز چنین برداشتی را از عرف زمان خود، و نه پیش از آن ، و بویژه از قرامطه به دست آورده باشد، که سالهای درازی را در اسارت آنان با ایشان گذرانیده و از گفتگوهای آنها استفاده ها برده است .