دو مکتب در اسلام جلد دوم صفحه 73

و از عباده بن صامت (288) آمده است که گفت :

سوره انفال درباره ما رزمندگان جنگ بدر نازل شده است . و آن هنگامی بود که درباره غنایم جنگی دچار اختلاف و چند دستگی شدید شده ، اخلاق و رفتار ما به زشتی گرایید. این بود که خداوند هم تمامی آن غنایم را از دست ما بیرون کشید و در اختیار پیامبرش گذاشت . و سرانجام رسول خدا(ص ) آن را به طور مساوی میان ما قسمت فرمود.

و از ابو اسید ساعدی (289) آورده است که گفت :

من در جنگ بدر شمشیر بنی عائذ مخزومی (290) را، که به آن مرزبان می گفتند، به عنوان غنیمت به چنگ آوردم . اما همین که رسول خدا(ص ) فرمان داد تا سپاهیان آنچه را که از غنایم به دست آورده اند تحویل دهند، من هم پیش رفته آن شمشیر را در میان غنایم جنگی انداختم .

سپس ابن هشام ادامه داده می نویسد:

رسول خدا(ص ) در حالی که اسیران مشرک جنگ بدر را به همراه داشت به سوی مدینه بازگشت . و چون از تنگه صفراء (291) بیرون شد، بر پشته ای فرود آمد و در آنجا انفالی را که خداوند به غنیمت از مشرکان به مسلمانان ارزانی فرموده بود، بین ایشان به طور مساوی

قسمت فرمود (292).

از آنچه گذشت در می یابیم که خدای تعالی آنجا که لفظ انفال را در آیه شریفه به کار برده ، معنای لغوی آن را که عبارت از بخشش و عطیه می باشد در نظر داشته است . به این معنی که آنچه را که از اموال دشمن در جنگ به دست آورده اید، بر اساس قوانین و عرف جاهلیت (سلب و نهب یا غارت و چپاول ) نیست که آن را به همان نام تصاحب نمایید؛ بلکه اینها همه عطیه هایی است الهی و از آن خدا و پیامبرش . و بر شماست که آنها را به پیامبر خدا(ص ) بازگردانید تا بر اساس رای خودش در آن دخل و تصرف نماید.

ضمنا از همین جا، مناسبت کاربرد لفظ انفال را در احادیث اهل بیت (ع ) در می یابیم که انفال عبارت است از: آنچه را که در میدان کار زار بدون جنگ و خونریزی به دست آید، و هر زمینی که صاحبان آن بدون جنگ از آنجا کوچ کرده باشند. و املاک و اراضی پادشاهان که بدون اعمال فشار و غضب در دست داشته باشند. و نیز نیزارها و بیشه ها و بیابان ها، و زمینهای موات و همانند آنها (293). زیرا که همه آنها عطا یابی است از جانب خداوند به پیغمبرش ، و پس از آن حضرت نیز به ائمه بعد از او. و با چنین کاربرداری ، انفال در عرف اسلامی و نزد امامان اهل بیت (ع ) نامی شد برای آنچه که در پرانتز بیان داشتیم .

6. غنیمت و مغنم