دو مکتب در اسلام جلد دوم صفحه 77

عرب در دوران جاهلیت و اسلام لفظ سلب را هنگامی به کار می برده که شخص غالب هر چه را حریف مسلوب یعنی مغلوب او از لباس و جنگ افزار و مرکب سواری و دیگر چیزها با خود داشته از او بر می گرفته است . و حرب را زمانی به کار می برده که تمامی دار و ندار او را تصاحب کرده باشد. و نهیبه و نهبی در آن زمان برای آنان همان معنایی را داشته که امروزه غنیمت و مغنم دارد.

دیدیم که آنها غنم و غنیمت را دستیابی به چیزی بدون زحمت و رنج معنی می گردند. و اغتنام را انتظار سود بردن و مغنم را غنیمت به دست آمده ، که جمع آن مغانم است . در حدیث هم آمده است : له غنمه . و غنم را به معنای رشد و سود و اضافه قیمت به کار برده اند. و درباره ماه رمضان آمده است : هو غنم للمؤ من . و در دعا به هنگام پرداخت زکات آمده است : اللهم اجعلها مغنما. و نیز آمده است : غنیمه مجالس الذکر الجنه .

و گفته اند: غنم در اصل دستیابی به غنیمت بوده ، و سپس به هر چه که در جنگ با دشمن و غیر آن به دست آمده باشد اطلاق شده است .

به نظر ما، شمول چنین معنایی ، برای کلمه غنم یعنی بر هر چه به دست آید چه از راه جنگ و دشمنی و چه از راهی غیر آن ، در عصر اسلامی حاصل شده و نه پیش از

آن . و علت هم این بوده که برای نخستین بار که مسلمانان زیر پرچم رسول خدا(ص ) در جنگ بدر شرکت کرده پیروزی به دست آوردند، درباره اموال به دست آمده از دشمنان دستخوش اختلاف شدند که خداوند مالکیت اشیائی را که از دشمنان به دست آورده بودند از آنان سلب کرد و در ملکیت خود و رسولش قرار داد و آن را انفال نامید. و پس از نزول چنین حکمی در سوره انفال رزمندگان اسلام هر چه را که در جنگها به دست می آوردند به فرمانده خود تسلیم می کردند تا طبق راءی و نظر خودش با آنها عمل کند. بدین ترتیب برای هیچیک از آنان روا نبود که چیزی را آشکارا به یغما ببرد یا پنهانی در آن خیانت کند؛ زیرا به موجب روایتی که ابن ماجه و احمد بن حنبل آورده اند رسول خدا(ص ) غارت و یغما کردن را حرام کرده بود. ابن ماجه می گوید رسول خدا(ص ) فرمود: ان النهبه لا تحل . یعنی مال غارتی حرام است . و نیز فرموده است : من انتهب نهبه فلیس منا (314). یعنی هر کس که دست به غارت بزند از ما نیست .

و در صحیح بخاری و مسند احمد از قول عباده آمده است که ما با پیغمبر عهد کردیم که مالی را به غارت نبریم (315).

در صحیح بخاری از رسول خدا(ص ) آمده است که آن حضرت فرمود: لا ینتهب نهبه ذات شرف و هو مؤ من . یعنی هیچ آدم با شرف مؤ منی چیزی را به غارت نمی برد (316).

و در سنن ابوداود در باب

النهی عن النهبی از مردی از انصار آمده است که گفت ما در سفری ملازم پیغمبر خدا(ص ) بودیم . زاد و توشه ما تمام شد و گرسنگی به همراهان سخت فشار آورد. این بود که برای رفع گرسنگی به تکاپو افتاده گوسفندی را به یغما بردند. دیگهای غذای ما در حال جوشیدن بود که پیامبر خدا(ص )، در حالی که به کمان خود تکیه داده بود، از راه رسید و با همان کمان دیگهای غذای ما را واژگون کرد و گوشتها را در خاک غلطانید و فرمود: ان النهبه لیست باءحل من المیته (317). یعنی مال غارتی حلالتر از مردار نیست .

و خدا و پیامبرش خیانت را حرام کرده اند. خداوند در قرآن می فرماید: و من یغلل ، یاءت بما غل یوم القیامه . یعنی هر کس در چیزی خیانت ورزد، با همان مال کش رفته ، روز قیامت حضور یابد. (آل عمران / 161).