دو مکتب در اسلام جلد دوم صفحه 82

و بدین سان در تفسیر واژه غنم خلط کرده اند، در صورتی که درست همان است که گفتیم و در این مورد باید تغییرات مدلول واژه را در نظر گرفت .

اینک می گوییم مفهوم واژه غنم چنین است :

1. در عصر جاهلیت و صدر اسلام ، در لغت به معنای حقیقی دستیابی به چیزی بدون مشقت و زحمت بوده است .

2. پس از نزول آیه خمس در شرع اسلامی به معنای حقیقی دستیابی به چیزی بر اثر جنگ و پیکار با دشمن و غیر آن و در کنار مفهوم حقیقی لغوی آن که در آن زمان هنوز فراموش نشده بود، معنی می شده است .

3. از عصر تدوین کتابهای لغت به بعد، معنای حقیقی آن نزد متشرعه دستیابی به غنایم جنگی دشمن در کنار مفهوم حقیقی لغوی آن بوده است .

بنابراین اگر ما به یکی از مشتقات این واژه تا صدر اسلام در متن سخنی برخورد کردیم ، بجاست تا آن را به معنای لغوی اش ، یعنی دستیابی به چیزی بدون رنج و زحمت و به غیر از دستیابی به غنایم جنگی ، معنا کنیم .

و اگر دیدیم که این واژه پس از تشریع خمس ، از سوی مسلمانان و یا در تشریع اسلامی به کار رفته است ، در آن صورت

فرقی نمی کند که آن را در معنای لغوی آن و یا در مفهوم شرعی دستیابی به چیزی از راه جنگ و غیر آن بپذیریم ؛ زیرا مشترک بین این دو مفهوم می باشد.

و هر گاه به کاربرد آن در عصر لغویون و تدوین کتابهای لغت و پس از آن برخورد نمودیم ، بهتر آن است که آن را به معنا و مفهومی که آن واژه در آن روزگار برای ایشان داشته است معنا کنیم . یعنی تنها دستیابی به غنایم جنگی دشمن .

از آنچه گفتیم چنین بر می آید که اگر ما یکی از مشتقات این واژه را پس از تشریع خمس از زمان پیغمبر(ص ) تا عصر صحابه دیدیم که در حدیث و غیر آن به کار رفته است ، ناگزیریم که یکی از این دو معنی را بپذیریم : یا معنای Ęڙșɠدستیابی به چیزی بدون زحمت و مشقت ، و یا مفهوم شرعی آن دستیابی به غنایم جنگی و دستاوردهای دیگر. البته بجاست در این حالت بخصوص ، به دنبال قرینه ای برآییم که دلالت بر مقصود کند.