دو مکتب در اسلام جلد دوم صفحه 98

3 - مسکین . مسکین ، نیازمندی است که حاجتش را چیزی برآورده می کند که توانگر با آن رفع نیاز می نماید.

4 - ابن سبیل . ابن سبیل مسافر در راه مانده ای است که از نظر مالی قدرت ادامه سفرش را نداشته باشد (381).

سیاق آیه خمس خود دلالت دارد که مقصود از یتیمان و بینوایان و در راه ماندگان همگی از بستگان و خویشاوندان پیامبر خدا(ص )

می باشند. و شاءن این الفاظ در آیه خمس ، همشاءن لفظ ذی القربی است که قبلا توضیح داده شد.

از طرفی ، خدای تعالی آنجا که مصرف صدقات را در آیه شریفه انما الصدقات للفقراء والمساکین ...و ابن سبیل (توبه / 60) معین فرموده ، سهمی از آن را به بینوایان و در راه ماندگان غیر بنی هشام اختصاص داده است . ولی صدقه را بر بنی هاشم حرام فرموده و به جای آن سهمی از خمس برای آنان مقرر داشته است .

جایگاه خمس در سنت و از دیدگاه مسلمانان

تا رسول خدا(ص ) زنده بود، خمس را به شش قسمت تقسیم می کرد. دو سهم از آن خدا و پیغمبر، و یک سهم مربوط به ذوی القربی (382). از ابوالعالیه ریاحی (383) آورده اند که گفته است :

اگر غنیمتی را به خدمت پیامبر خدا(ص ) می آوردند، آن حضرت آن را به پنج قسمت تقسیم می کرد: چهار قسمت را به رزمندگان بر می گردانید، آنگاه یک پنجم آن را خود بر می داشت ، و از آن مقدار دست پیش برده چنگی از آن را بر می داشت و آن را که سهم خدا بود به کعبه اختصاص می داد، و بقیه را به پنج قسمت تقسیم می کرد. سهمی را از آن پیغمبر، و سهمی را برای نزدیکانش ، و سهمی را برای یتیمان ، و سهمی را بری بینوایان ، و سهم آخر را برای در راه ماندگان . و آنچه را هم که برای کعبه اختصاص داده بود، سهم خدا بود (384).

این دو روایت هر دو صراحت دارند که خمس به

شش قسمت تقسیم می شده ، و این درست با نص آیه خمس موافقت دارد. اما مطلبی که در روایت ابوالعالیه آمده ، که پیغمبر خدا(ص ) سهم خدا را به کعبه اختصاص می داد، امکان دارد که چنین کاری فقط یک بار اتفاق افتاده باشد. و مطلب درست را در این مورد، در روایت عطاء بن ابی رباح (385) می بینیم که گفته است :