آشنایی با کشورهای اسلامی صفحه 10

لبنان‌

اشاره

جمهوری لبنان (الجمهوریه اللبنانیه) کشوری کوچک، زیبا و کوهستانی در خاورمیانه و در سمت شرقی دریای مدیترانه است. لبنان از سمت شمال و شرق با سوریه و از جنوب با اسرائیل هم‌مرز می‌باشد. پرچم لبنان به شکل یک درخت سدر سبزرنگ با پس‌زمینه سفید در وسط با دو حاشیه قرمز در بالا و پایین می‌باشد. بنا به ساختار خاص قومی و اجتماعی، لبنان ساختار و نظام سیاسی ویژه‌ای دارد و قدرت سیاسی در بین قومیت‌ها و مذاهب مختلف تقسیم گردیده است.

تا پیش از جنگ‌های داخلی در لبنان (1990 1975)، لبنان کشور آرام و زیبایی بود و بیروت پایتخت آن به عروس خاورمیانه شهرت داشت و درآمد کشور از بابت توریسم، کشاورزی و بانکداری مطلوب ارزیابی می‌گردید. بیروت به نوعی پایتخت بانکی جهان عرب محسوب می‌گردید و «سوئیس خاورمیانه» نیز از آن نام برده میشد. زیبایی‌های طبیعی و امنیت مطلوب، موجبات جذب سرمایه‌های خارجی را تا پیش از جنگ‌های داخلی در لبنان فراهم آورده بود و بیروت از سوی برخی‌به پاریس خاورمیانه نیز مشهور بود.

موقعیت جغرافیایی و شرایط آب و هوایی‌

لبنان در منطقه جنوب غربی آسیا واقع است و ساحلی به طول 225 کیلومتر با دریای مدیترانه دارد. لبنان 375 کیلومتر با سوریه و 79 کیلومتر با اسرائیل مرز مشترک دارد. قسمتی از مرز جنوبی لبنان که همچنان تحت اشغال اسرائیل است مزارع شبعا نام دارد.

وسعت لبنان 10452 کیلومترمربع می‌باشد و از لحاظ بزرگی، رده 166 را در بین کشورهای جهان داراست. لبنان دارای آب و هوای معتدل مدیترانه‌ای با زمستان‌های سرد و بارانی و تابستان‌های گرم و شرجی است.

میزان بارش باران و برف در لبنان بالاست. قسمت‌های شرقی و شمالی در قیاس با کوه‌های غربی لبنان به دلیل مسافت دورتر از دریا میزان بارش کمتری دارد. لبنان دارای جنگل‌های وسیع درختان سدر می‌باشد که سدر به نماد ملی لبنان نیز تبدیل شده است. لبنان شامل 6 استان و 25 ناحیه است. نواحی خود به چندین منطقه تقسیم می‌شوند که این نواحی نیز شامل چندین شهر و روستا می‌باشند. استان‌های لبنان شامل استان بیروت (که تنها محدود به شهر بیروت می‌گردد)، استان بقاع (که شامل نواحی هرمل، بعلبک، زهله، بقاع غربی و رایشه می‌گردد)، استان نبطیه (جبل عامل) که شامل نبطیه، حصبیه، مرجعیون و نبت جبیل می‌گردد، استان شمالی (الشمال) شامل 7 ناحیه عکار، طرابلس، زغرتا، بشری، البترون، الکوره و المینیه دانیه می‌گردد، استان جنوبی (الجنوب) شامل صیدا، صور و جزین و استان جبل لبنان (جبل البنانیه) شامل جمیل، کسروان، المتن، بعبدا، عالیه، و الشموف می‌باشد.

ساختار جمعیتی و مذهبی‌

به خاطر حساسیت‌های سیاسی و مذهبی هیچ سرشماری رسمی تا سال 1932 در لبنان صورت نپذیرفته بود. برطبق آخرین آمار (ژوئیه 2006)، جمعیت لبنان 000. 874. 3 برآورد شده است. 60 درصد از جمعیت لبنان مسلمان (سنی، شیعه، دروزی و علوی) و 40 درصد مسیحی هستند (غالباً مارونی، ارتدوکس یونانی، کاتولیک یونانی، کلیسای آشوری و ارضی) می‌باشند.

لبنان دارای جمعیت کوچکی از کردها نیز می‌باشد که از مناطق شمالی سوریه و جنوب شرق ترکیه مهاجرت نموده‌اند و بین 75 تا 100 هزار نفر تخمین زده می‌شوند که در مناطق سنی‌نشین زندگی می‌کنند. کردها طی سال‌های اخیر توانسته‌اند شهروندی دولت لبنان را کسب نمایند. شیعیان (به تنهایی) بزرگ‌ترین فرقه در لبنان می‌باشند.

حدود 16 میلیون نفر با نسب و اصالت لبنانی در سراسر دنیا زندگی می‌کنند. برزیل دارای بزرگ‌ترین جوامع لبنانی است. آرژانتین، استرالیا، کانادا، کلمبیا، فرانسه، انگلیس، مکزیک، ونزوئلا و آمریکا دارای جوامع لبنانی بزرگی هستند.

حدود 400 هزار نفر آواره فلسطینی نیز از سال 1948 در لبنان زندگی می‌کنند.

تاریخ لبنان‌

تاریخ لبنان به 5000 سال قبل از میلاد بازمی‌گردد. لبنان کنونی در سرزمین بابل واقع شده بود که از قدیمی‌ترین اجتماعات انسانی محسوب می‌گردد. لبنان میزبان فنیقی‌هایی بود که در ساحل مدیترانه زندگی می‌کردند. پس از آنکه بابل به تصرف کوروش، پادشاه ایران درآمد، آن سرزمین تا دو سده تحت حکمرانی ایرانی‌ها قرار گرفت، اما اسکندر مقدونی در جنگ با سپاهیان ایرانی توانست پیروز گردد و شهر صور را پایتخت فنیقی‌ها نمود. لبنان برای سده‌های متمادی تحت حاکمیت ایرانی‌ها، مقدونی‌ها، رومی‌ها، بیزانس، اعراب، صلیبی‌ها و عثمانی‌ها بود.

لبنان برای 400 سال در قلمرو عثمانی بود (در منطقه‌ای که سوریه بزرگ نامیده می‌شد). سال 1916، این مناطق به قسمتی از حاکمیت فرانسه درآمد (در طول جنگ اول جهانی). پس از جنگ جهانی اول سوریه و لبنان کنونی تحت حاکمیت فرانسه قرار گرفت.

در اول سپتامبر 1926، فرانسه، جمهوری لبنان را تشکیل داد. این جمهوری قسمتی مجزا از سوریه بود و تحت تسلط فرانسوی‌ها قرار گرفت. در طول جنگ جهانی دوم، انگلیس برای مقابله با آلمان نازی، نیروهایی به سوریه و لبنان اعزام نمود. در 26 نوامبر 1941، ژنرال چارلز دوژاله فرانسوی تحت فشارهای داخلی و خارجی، استقلال لبنان از فرانسه را مورد شناسایی قرار داد و دو سال بعد در نوامبر 1943، پس از برگزاری انتخابات، دولت جدید لبنان آغاز به کار نمود و رسماً در 22 نوامبر 194، استقلال لبنان اعلام گردید. آخرین نیروهای فرانسوی در 1946، لبنان را ترک کردند. طبق یک توافق ملی نانوشته از سال 1943، رئیس‌جمهور از بین مسیحی‌ها و نخست‌وزیر از میان مسلمانان برگزیده می‌شد.

در سال 1975، جنگ داخلی در لبنان آغاز گردید و 15 سال به طول انجامید و خسارات فراوان جانی، اقتصادی و سیاسی برجای گذاشت و لبنان را از یک کشور پیشرفته و غنی به کشوری نیازمند و فقیر مبدل ساخت. آمار کشته شدگان در جنگ داخلی بین 150 تا 200 هزار نفر برآورد شده است. جنگ در سال 1990، با امضای قرارداد صلح طائف پایان پذیرفت.

در طول جنگ، مبارزان و اعضای سازمان آزادی‌بخش فلسطین (که پس از جمعه سیاه در سپتامبر 1972، از اردن خارج و در لبنان مقیم بودند)، از لبنان برای حمله به اسرائیل استفاده می‌نمودند. لبنان دو بار طی سال‌های 1978 و 1982 مورد تجاوز و اشغال اسرائیل قرار گرفت. اسرائیل تا سال 2000، قسمت‌های بزرگی از جنوب لبنان را در اختیار داشت و پس از آن مجبور به خروج از لبنان گردید.

عقب‌نشینی نیروهای اسرائیلی محصول مقاومت جنبش مقاومت اسلامی حزب‌الله لبنان بود که به عنوان نیروی نظامی، سیاسی و اجتماعی مهم و تأثیرگذار در سال 1982 تأسیس گردیده بود. اسرائیل براساس قطعنامه 425 شورای امنیت می‌بایست از لبنان خارج گردد اما 18 سال اشغالگری را ادامه داد. مزارع شعبا همچنان در اشغال اسرائیل است.

فرهنگ و زبان‌

لبنان به دلیل ساختار اجتماعی خاص خود و وجود قومیت‌ها و مذاهب گوناگون دارای فرهنگ‌های متنوع و متفاوتی است. مسیحی‌ها غالباً خود را غیرعرب می‌دانند. بافت جمعیتی در لبنان موزائیکی است و فرهنگ مردم برخاسته از این تفاوت‌ها و تمایزات است. لبنان را می‌توان یک تقاطع و چهارراه بین دو فرهنگ غرب و شرق دانست. این تصویر واضحی است از فرهنگ جاری در لبنان: آمیزه‌ای از فرهنگ مسلمانان، مسیحی‌ها، اعراب و ارمنی‌ها.

اما غیراعراب در لبنان در محیطی متولد و رشد می‌کنند که یک محیط دیالکتیک کاملًا عربی است. زبان، موسیقی، هنر و دیگر مسائل مربوط به حوزه فرهنگ اگرچه متفاوت اما در کنار هم و با تسامح در حال تعامل هستند. جوان امروز لبنانی اگرچه ظاهری غربی و مدرن دارد و با سنت‌های خاورمیانه‌ای تفاوت دارد؛ اما به لبنان متحد همچنان وفادار است. فرهنگ جاری در لبنان تبلوری از فرهنگ چند هزار ساله فینیقی‌ها، یونانی‌ها، آشوری‌ها، ایرانی‌ها، رومی‌ها، اعراب و ترک‌های عثمانی می‌باشد و طی چند دهه اخیر فرهنگ فرانسوی نیز به این مجموعه اضافه گردیده است.

لبنان بزرگراهی است که اروپا را به خاورمیانه و جهان عرب را به دنیای غرب متصل می‌نماید و زبان رسمی لبنان عربی و فرانسوی است.

نظام سیاسی‌

سیستم سیاسی در لبنان پارلمانی است. نظام پارلمانی در لبنان متأثر از وضعیت فرقه‌ای، اجتماعی و مذهبی خاص این کشور می‌باشد. این سیستم به گونه‌ای طراحی شده است که تمامی اقوام و مذاهب در آن سهمی از قدرت سیاسی داشته باشند. برطبق این توافق، رئیس جمهور از میان مسیحیان مارونی، نخست‌وزیر از میان مسلمانان سنی مذهب، رئیس پارلمان از بین شیعیان و معاون نخست‌وزیر از بین مسیحیان ارتدوکس انتخاب می‌شود. پارلمان لبنان دارای 128 کرسی است که به طور مساوی بین مسیحیان و مسلمانان تقسیم شده است. این توافق حاصل قرارداد طائف (1990) می‌باشد که به جنگ‌های داخلی در لبنان پایان داد. تا قبل از این توافق سهم مسیحیان در قدرت سیاسی بیشتر از مسلمانان بود.

انتخابات پارلمانی هر چهار سال یک بار برگزار می‌شود و فرد معرفی شده از جانب حزب یا ائتلاف پیروز نخست‌وزیر خواهد شد. رئیس‌جمهور لبنان برای یک دوره 6 ساله توسط پارلمان برگزیده می‌شود. اما این مسئله با تمدید یک دوره 3 ساله ریاست جمهوری الیاس هراوی (1995) و امیل لحود (2004)، رعایت نگردید.

تقسیم قضایی لبنان تابع قوانین ناپلئونی (نظام قضایی فرانسه) می‌باشد، اما هر کدام از مذاهب مختلف دادگاه‌های خاص خود را در مورد قوانین مربوط به ازدواج، طلاق و ... دارا می‌باشند.

تحولات جاری‌

فضای سیاسی لبنان به دلیل ساختار خاص اجتماعی، قومی و مذهبی آن همواره مستعد بحران و تنش است. تاریخ و جغرافیای لبنان شرایط خاصی را برای این کشور زیبا و کوچک حکمفرما کرده است. با پایان یک دوره 15 ساله درگیری و خونریزی داخلی، با امضای توافق طائف (1990)، لبنان وارد مرحله تازه‌ای گردید و به خصوص در دوره نخست‌وزیری رفیق حریری، نخست‌وزیر فقید لبنان، بازسازی و احیای شرایط اقتصادی پس از جنگ سرلوحه برنامه‌های دولت قرار گرفت و لبنان در این دوره شاهد رشد و شکوفایی اقتصادی بود. طوفان سیاسی بر لبنان در سپتامبر سال 2004، با تمدید دوره سه ساله ریاست جمهوری امیل لحود توسط پارلمان لبنان آغاز گردید. مخالفان تداوم ریاست جمهوری وی، پارلمان را تحت نفوذ و هدایت سوریه و دمشق را در تصمیم پارلمان دخیل می‌دانستند.

با تصویب قطعنامه 1559 شورای امنیت و مداخلات آشکار آمریکا و فرانسه و افزایش فشارهای داخلی و خارجی به سوریه، تحولات به گونه‌ای دیگر در حال حرکت بود. ترور رفیق حریری، نخست‌وزیر، در 14 فوریه سال 2005، نقطه عطفی در درگیری‌ها و رویارویی‌های سیاسی در لبنان بود. اگرچه دو گروه لبنانی با دو ایده و نگرش سیاسی متفاوت تا به حال از رویارویی‌های مستقیم نظامی و مسلحانه خودداری نموده‌اند اما شرایط در لبنان همچنان ملتهب و ناآرام است.

با آغاز اعتراضات خیابانی هواداران گروهی که به گروه 14 مارس معروف شده‌اند، ارتش سوریه پس از 29 سال حضور نظامی مجبور به ترک لبنان گردید.

با انتخابات پارلمانی در لبنان، گروه مخالفان حضور و نفوذ سیاسی سوریه در ائتلاف گروه المستقبل به ریاست سعد حریری (فرزند نخست‌وزیر مقتول) و ولید جنبلاط (رهبر حزب سوسیالیست ترقی‌خواه)، موفق شدند اکثریت (نه چندان محکم) را به دست آورند. گروه حریری جنبلاط که از حمایت بخشی از مسیحیان لبنان نیز برخوردار بود، نتوانست اکثریت را به دست آورد. در مقابل گروه مخالفان ائتلاف حاکم، شامل جنبش حزب‌الله و امل و گروه میشل عون (جریان ملی آزاد)، توانستند یک بلوک نسبتاً قوی و بزرگ را در پارلمان به دست آورند. جدال دو گروه در لبنان، فراتر از مجادلات روزمره طبیعی است و نشانگر رویارویی و تقابل دو دیدگاه، نگرش و طرز تفکر است.

شورای امنیت با صدورقطعنامه‌ای پس از ترور حریری، کمیسیون تحقیقی را مسئول شناخت عوامل ترور وی نموده است. کمیسیون مذکور در گزارش اولیه خود مقامات اطلاعاتی و امنیتی سوریه را مسبب ترور حریری دانست اما گزارش نهایی خود را منتشر نساخته است.

پس از ترور حریری اعتراضات مخالفان حضور نظامی سوریه تا چند هفته برگزار گردید که رسانه‌های غربی سعی نمودند با شبیه‌سازی انقلاب نارنجی در اوکراین این تظاهرات را محلی برای نمایش مخالفت عموم مردم با حزب‌الله، سوریه و ایران قرار دهند که البته در این کار موفق نشدند.

گروه حاکم 14 مارس و حامیان خارجی‌اش (فرانسه، آمریکا و عربستان)، به دنبال آن بودند که با اتهام ارتباط حزب‌الله با سوریه و ایران و به بهانه لزوم خلع‌سلاح گروه‌های شبه‌نظامی، تلاش نمودند حزب‌الله را به حاشیه ببرند. اشتباه گروه حاکم 14 مارس و حامیان‌اش نیز بر این استوار بود که به جایگاه نقش، توان تأثیرگذاری و سهم گروه حزب‌الله بی‌توجه بودند و از جریان ترور حریری به عنوان ابزاری برای به حاشیه بردن حزب‌الله سوء استفاده کردند.

حزب‌الله علاوه بر آنکه نمایندگی بخش عظیمی از شیعیان لبنان را برعهده دارد، به دلیل داشتن کارنامه درخشان در مقابله با اسرائیل که منتهی به خروج ارتش اسرائیلی در می 2000 شد؛ و اخیراً شکست دادن هیمنه و قدرت ارتش در جنگ 33 روزه، در بین افکار عمومی لبنان از مقبولیت بیشتری برخوردار است.

خلع‌سلاح جنبش مقاومت تا وقتی که یک تکه از خاک لبنان همچنان در اشغال باشد و تهدیدات اسرائیل وجود داشته باشد میسر نخواهد بود. علاوه بر این، دبیرکل حزب‌الله، خلع‌سلاح جنبش را به تشکیل یک دولت و ارتش قوی، کارآمد و پاک منوط دانسته است.

حزب‌ا ... اینک دارای 14 کرسی در پارلمان لبنان است و دو وزیر نیز در کابینه دارد.

احزاب سیاسی‌

گروه المستقبل به رهبری سعد حریری؛

حزب سوسیالیست ترقی‌خواه به رهبری ولید جنبلاط (نماینده دروزی‌ها)؛

جنبش میهنی آزاد به رهبری ژنرال سابق میشل عون (هوداران وی بیشتر در بین مسیحیان شمال و منطقه متن قرار دارند و از حمایت سلیمان فرنجیه و شیل مور دو سیاست‌مدار برجسته مسیحی برخوردار است)؛

جنبش مقاومت اسلامی حزب‌الله در سال 1982 تشکیل گردید و عمدتاً شامل شیعیان جنوب لبنان می‌شود. دبیر کل سابق جنبش سیدعباس موسوی در حمله تروریستی اسرائیل در 1992 به شهادت رسید. از آن زمان به بعد سیدحسن نصرالله دبیرکل حزب‌الله شده است. مناطق نفوذ و حضور هواداران حزب‌الله بیشتر در مناطق جنوب و بقاع (مشرق لبنان) و عالیه (در استان جبل لبنان) می‌باشد؛

جنبش امل به دبیرکلی نبیه بری که سال‌هاست ریاست مجلس لبنان را در اختیار دارد. جنبش امل نیز بخشی از بدنه شیعیان لبنان را نمایندگی می‌کند. جنبش امل در ارتباط و نزدیکی کاملی با حزب‌الله می‌باشد.

جنگ 33 روزه‌

جنگ 33 روزه بین حزب‌الله و ارتش اسرائیل پس از آن آغاز گردید که نیروهای حزب‌الله با حمله به یک پایگاه اسرائیلی در مرز لبنان و اسرائیل، سه سرباز اسرائیلی را کشته و دو سرباز دیگر را به گروگان گرفتند. پاسخ اسرائیل تهاجم وسیع و گسترده هوایی به لبنان بود. اسرائیل با تخریب گسترده مناطق غیرمسکونی و انهدام زیرساخت‌های لبنان سعی نمود که معادله جنگ را به سود خود رقم بزند. اسرائیل در طول جنگ پل‌ها، فرودگاه بین‌المللی بیروت، کارخانه‌ها، جاده‌ها و بندر بیروت و مناطق مسکونی را در جنوب بیروت و نیز شهرها و روستاهای جنوب و شرق را بمباران کرد. در این جنگ نزدیک به 1200 لبنانی کشته، 4400 نفر مجروح و 000. 300 نفر بی‌خانمان شدند. با تصویب قطعنامه 1701، آتش‌بس اعلام گردید و روز 14 اوت 2005، جنگ پایان پذیرفت.

مقاومت و استواری مبارزان حزب‌الله در جبهه‌های زمینی و پرتاب بیش از 000. 40 موشک به مناطق شمالی اسرائیل، باعث شد که حزب‌الله به عنوان یک نیرو و جنبش عربی، شمال اسرائیل و به ویژه شهر مهم و اقتصادی حیفا را در ترس و ناامنی فرو برد. نتیجه جنگ شکست هیمنه ارتشی بود که تا پیش از این عملیات ادعای شکست‌ناپذیری داشت.

جدال‌های سیاسی در لبنان کماکان در جریان است و تشکیل دادگاه ترور حریری و انتخاب رئیس‌جمهور تازه برای لبنان، صحنه سیاسی را همچنان ملتهب نگه داشته است. به دلیل التهاب سیاسی موجود در لبنان و عدم اجماع نیروهای سیاسی بر سر موضوعات اختلافی، لبنان چند ماه بدون داشتن رئیس جمهور اداره می‌گردید.

موضع جمهوری اسلامی ایران‌

موضع رسمی جمهوری اسلامی همواره بر حفظ ثبات، تمامیت ارضی و وحدت تمامی نیروهای لبنانی در قبال زیاده‌طلبی‌های اسرائیل بوده است. وقوع انقلاب اسلامی، الهام‌بخش نیروها و جریانات اسلام‌گرا و مقاومی بود که برای چند دهه در حاشیه جریانات پان‌عربیستی و چپ‌گرا و عمدتاً سکولار قرار داشتند. نخستین جرقه نیروهای اسلام‌گرا و مبارز در سطح منطقه پس از پیروزی انقلاب، تشکیل جنبش مقاومت اسلامی حزب‌الله لبنان در سال 1982 بود. حزب‌الله امروز به نهاد مقاومت ملی مردم لبنان تبدیل گردیده و کارنامه درخشان جنبش در مبارزه اشغالگری اسرائیل به سرمایه‌ای معنوی برای مبارزان حزب‌الله و بدنه شیعی لبنان تبدیل شده است.

جمهوری اسلامی از بدو تشکیل حزب‌الله تاکنون حمایت‌های خود را از جنبش مقاومت اعلام کرده است و علاوه بر حمایت مسلحانه نیروهای مبارز حزب‌الله علیه اسرائیل، خواستار نقش‌آفرینی بیشتر حزب‌الله در عرصه‌های اجتماعی و سیاسی نیز گردیده است. جمهوری اسلامی تا به حال به دلیل حمایت از جنبش مقاومت اسلامی از سوی آمریکا و صهیونیسم جهانی متهم به حمایت از تروریسم گردیده است.

پس از جنگ 33 روزه و موفقیت حزب‌الله و ناکام گذاشتن اسرائیل در دستیابی به اهداف‌اش و شکستن هیمنه و هیبت ارتشی که تا پیش از این داعیه شکست‌ناپذیری داشت، حزب‌ا ... به چهره‌ای مطلوب بین افکار عمومی لبنان و منطقه تبدیل شده است. امروز حزب‌الله به عنوان یک نیروی اجتماعی سیاسی تأثیرگذار و نقش‌آفرین توانسته است منافع کلی جهان اسلام را ارتقاء بخشد.

روابط ایران با جنبش امل نیز طی چند دهه اخیر روابط نزدیک و خوبی بوده است.