آشنایی با کشورهای اسلامی صفحه 8

ترکیه‌

موقعیت جغرافیایی‌

ترکیه در غرب قاره آسیا قرار گرفته‌است. منطقه جغرافیائی که ترکیه در آن قرار دارد آناتولی و آسیای کوچک (آسیای صغیر) نیز نامیده می‌شود. ترکیه، سرزمینی در غرب آسیا و جنوب شرق اروپا، در نیمکره شمالی (تا درجه عرض شمالی و تا درجه طول شرقی) با وسعتی معادل/ کیلومتر مربع (/ کیلومتر مربع در قاره اروپا)، از دو شبه جزیره آناتولی (درصد خاک ترکیه و بخش آسیایی) و تراس شرقی (درصد خاک ترکیه و بخش اروپایی) تشکیل یافته است. ترکیه از سه طرف به دریا راه دارد و دو همسایه اروپایی و شش همسایه آسیایی دارد، از شمال شرق کیلومتر مرز با کشورهای مشترک‌المنافع، از شرق کیلومتر مرز با ایران، از جنوب با عراق و سوریه (و کیلومتر) و از غرب با یونان و بلغارستان (و کیلومتر) مرز مشترک دارد و دریاهای سیاه (شمال ترکیه)، مرمره و اژه (شمال غرب و غرب)، مدیترانه (جنوب)، از طریق دو تنگه بسفر و داردانل به دریاهای آزاد مرتبط می‌شود و از لحاظ جغرافیایی موقعیت مناسب بحری به این کشور می‌دهند. منطقه آناتولی شرقی مرتفع ترین و بلندترین منطقه ترکیه است.

موقعیت استراتژیک‌

اشاره

موقعیت خاص جغرافیایی ترکیه موجب شده است که این کشور از موقعیت استراتژیکی برخوردار باشد. این سرزمین همانند پلی دو منطقه مهم و استراتژیکی بالکان و خاورمیانه را به یکدیگر متصل می‌کند. وجود نفت در خاورمیانه و بحران‌های متعدد در این منطقه باعث افزایش اهمیت ترکیه شده است. همچنین نزدیکی این کشور به دریای سیاه، اژه، مدیترانه و وجود دو تنگه مهم بسفر و داردانل، باعث شده است کالاهای مصرفی اروپا از طریق ترکیه به خاورمیانه ارسال شود. ترکیه پیوندگاه دو قاره مهم آسیا و اروپا است. از دیدگاه وسعت، ترکیه با/ کیلومتر مربع مساحت (کمتر از نصف مساحت ایران)، سی و پنجمین کشور جهان به شمار می‌آید. این کشور از نظر استراتژیکی اهمیت به سزایی دارد، زیرا حلقه‌ی رابط بین اروپا و آسیا می‌باشد. سواحل شمال، جنوب و غرب ترکیه، دارای آب و هوای مدیترانه با زمستان‌های کوتاه ومعتدل و تابستان‌های گرم و طولانی است. قسمت‌های مرکزی‌ترکیه، خشک و لم‌یزرع بوده و میانگین بارش سالانه آن، کمتر از 25 سانتی متر است. علاوه بر دامپروری، کشاورزی نیز درآن معمول است و محصولات عمده آن عبارتند از: گندم، جو، تنباکو، زیتون، نیشکر، چای ومیوه. ترکیه از لحاظ تولید آهن، فولاد، کروم، زغال سنگ و لیگنیت در خاورمیانه، موقعیت بالایی دارد.

تاریخ‌

دولت عثمانی به دلیل شکست در جنگ اول جهانی از هم پاشید. در این جنگ، عثمانی مورد تهاجم بریتانیا و متحدانش واقع شد. پس از سقوط عثمانی، مصطفی کمال پاشا به دلیل سازماندهی مقاومت ملی علیه دول خارجی، قهرمان ملی ترکیه گردید و توانست جمهوری ترکیه را بر پایه اصل جدایی دین از سیاست بنا کند و ملقب به آتاتورک شد. ترکیه فعلی در سال، به رهبری مصطفی کمال پاشا (آتاتورک)، جانشین امپراتوری عثمانی شد.

بعد از یک دوران تک‌حزبی و حکومتی نسبتاً غیر دموکراتیک، در سال، حزب دموکرات از گروه سیاسی مخالف، قدرت را به دست گرفت، به تعداد احزاب اضافه شد و تعدد احزاب سیاسی پذیرفته شد. مهمترین احزاب در صحنه سیاسی فعلی ترکیه عبارتند از: حزب عدالت و توسعه، حزب مام میهن، حزب جمهوری خواه خلق، حزب راه راست، حزب ملی گرای حرکت، حزب دموکراتیک چپ، حزب سعادت، حزب ترکیه نوین و ...

آزادی‌های سیاسی در دوره‌هایی با کودتاهای نظامیان در سال‌های، و شکسته شد. در حال حاضر ترکیه یکی از دموکرات‌ترین کشورهای اسلامی می‌باشد که ارزش‌های مردم‌سالارانه در آن در حال نهادینه شدن هستند. با این حال هنوز نظامیان در صحنه سیاسی ترکیه بازیگری قدرتمند شناخته می‌شوند و هرگاه لازم بدانند دست به اقداماتی غیر متعارف می‌زنند.

در سال، ترکیه با دخالت نظامی خود علیه کودتای یونانیان در قبرس، مانع از الحاق قبرس به یونان شد.

در سال، نیروهای نظامی، دولت اربکان را که با برنامه‌های اسلامی روی کار آمده بود، ساقط کرد.

از سال تاکنون، حزب کارگران کردستان و حکومت ترکیه درگیری‌های نظامی بسیاری داشته‌اند که باعث مرگ بیش از/ نفر شده است.

مردم ترکیه و زبان آنها

زبان اکثر اهالی ترکیه، ترکی استانبولی است اما در کنار آن زبان‌های کردی، عربی و ارمنی نیز در میان گروه‌های قومی استفاده می‌شود.

کردهای ترکیه بیشتر در جنوب شرقی و شرق این کشور زندگی می‌کنند. گروهای قومی کوچک‌تر در ترکیه عبارت‌اند از: آذری‌ها (شمال شرق)، لازها (شمال)، عرب‌ها (جنوب) و ارمنی‌ها (استانبول).

ترک‌های ترکیه از اقوام ترک سلجوقی بودند که از آسیای میانه به فلات آناتولی کوچ کردند و پس از غلبه بر امپراتوری بیزانس (روم شرقی)، امپراتوری عثمانی را در آنجا بنا نهادند.

مذهب در ترکیه‌

اشاره

نخستین قانون اساسی جمهوری ترکیه که در سال 1924 میلادی تهیه شده است، دین رسمی جامعه را اسلام تعیین نموده است. لیکن در اصلاحات قانونی سال 1928، این ماده قانونی حذف و با تاکید بر جدایی دین از سیاست، ترکیه کشوری با دولت و حکومت لائیک (تفکیک دین از سیاست) معرفی گردیده است. بنابر آخرین آمار موجود در ترکیه، حدود 98 درصد جمعیت این کشور را مسلمانان و 2 درصد را مسیحیان و کلیمیان و دیگر ادیان تشکیل می‌دهند.

مسلمانان ترکیه اکثراً تابع مذهب تسنن می‌باشند که از میان آنها حنفی‌ها بزرگترین گروه محسوب می‌گردند و عمدتاً در مرکز و غرب ترکیه ساکن هستند. شافعی‌ها با جمعیتی کمتر در مناطق شرقی ترکیه مستقر و اکثراً کرد هستند. شمار پیراوان مذاهب دیگر بسیار کم می‌باشد. روی هم رفته پیروان ادیان در ترکیه به دو قسمت تقسیم می‌شوند:

الف) پیرامون اسلام که خود به چندین فرقه و مذهب تقسیم می‌شوند و اهم آنها عبارتند از:

حنفی‌ها، جمعیت قابل ملاحظه‌ای از اهل سنت ترکیه را تشکیل می‌دهند.

شافعی‌ها، شاخه‌ای از اهل سنت که پیروان آن را بیشتر کردها تشکیل می‌دهند.

پیراوان سایر فرق اهل سنت و طریقت‌ها.

علویان (به چهار دسته با نامهای رافضی، باطنی، حروفی و بکتاشی تقسیم و بنابر آمار رسمی دولت ترکیه حدود 12 میلیون نفر پیرو دارد).

شیعیان، پیرو مذهب جعفری بوده و نزدیک به یک میلیون و دویست هزار نفر هستند.

ب) پیروان سایر ادیان:

مسیحیان شامل فرق پروتستان، کاتولیک، ارامنه و ....

یهودیان (حدود 30 هزار نفر در این کشور سکونت دارند).

سیستم سیاسی ترکیه‌

اشاره

نظام سیاسی ترکیه، نظام دموکراسی پارلمانی است و مسؤلیت سیاسی و اجرایی بر عهده نخست وزیر است که خود توسط پارلمان انتخاب می‌شود. این نظام سیاسی جمهوری و سکولار است. پارلمان ترکیه متشکل از نماینده است که برای یک دوره پنج ساله توسط مردم به صورت مستقیم انتخاب می‌شوند. پارلمان تنها رکن قانونگذاری در ترکیه می‌باشد. هر حزبی که اکثریت را در انتخابات پارلمانی کسب کند مجاز است کابینه را تشکیل دهد، در غیر این صورت حکومت ائتلافی تشکیل می‌شود. رئیس جمهور ترکیه توسط نمایندگان پارلمان برای یک دوره هفت ساله انتخاب می‌شود. مطابق قانون اساسی ترکیه، رئیس جمهوری با رأی دست کم دو سوم از 550 نماینده مجلس ملی برای دوره‌ای هفت ساله انتخاب می‌شود و در صورتی که هیچ یک از نامزدهای احراز این سمت نتواند در دور اول و دوم رأی گیری به این حد نصاب دست یابد، رأی گیری به دور سوم کشیده می‌شود و فقط دو نامزد واجد بیشترین آرا به مرحله سوم رقابت راه پیدا می‌کنند. نامزدی که اکثریت مطلق آرا را کسب کند برنده انتخابات اعلام می‌شود. در صورتی که رأی‌گیری دور سوم هم به گزینش رئیس جمهوری منجر نشود، پارلمان منحل می‌شود و انتخابات زود هنگام برگزار می‌شود. پارلمان بعدی موظف به انتخاب رئیس جمهور خواهد بود. طبق قانون اساسی، رئیس جمهور ترکیه می‌تواند مصوبات پارلمان را برای یک بار رد کند و در صورت تصویب مجدد طرح در پارلمان یا باید طرح پارلمان را تائید کند و یا آن را به رفراندوم بگذارد. قوه قضائیه ترکیه مستقل می‌باشد؛ قضات بر اساس اصول قانون اساسی، رویه‌های قضایی و تجربیات فردی قضاوت می‌کنند و مقامات اجرایی و دولتی حق دخالت، اعمال نظر و ارائه توصیه به دادگاه را ندارند و مکلف به پیروی از رأی دادگاه می‌باشند. طبق قانون اساسی، تمام شهروندان ترکیه حق دارند رأی دهند، کاندیدا شوند و در فعالیت‌های سیاسی و حزبی شرکت نمایند. حداقل سن رأی‌دهی در ترکیه سال می‌باشد و رأی دادن باید به صورت منفی باشد.

روابط خارجی ترکیه‌

در دوران جنگ سرد، ترکیه به عنوان جزئی از بلوک غرب شناخته می‌شد. ترکیه در اوایل دوره جنگ سرد (م)، به علت وحشتی که از حمله شوروی سابق داشت، به عنوان بازوی شرقی بلوک غرب به پیمان نظامی ناتو پیوست و پس از فروپاشی شوروی احتمال می‌رفت که از اهمیت نقش ترکیه کاسته شود اما به علت همجوار شدن این کشور با کشورهای مشترک‌المنافع (جمهوری آذربایجان، ارمنستان و گرجستان) و وجود منابع نفت و گاز در این منطقه، دوباره مورد توجه غرب قرار گرفت. ترکیه در دوره اشغال کویت به دست نیروهای عراق و در جنگ خلیج فارس ()، به موازات جبهه سعودی، جبهه‌ای در شمال عراق گشود و فعالانه علیه حضور نظامی عراق در کویت به نیروهای متحدین کمک کرد. پس از وقوع انقلاب اسلامی در ایران ()، کشورهای غربی سعی کردند از طریق نفوذ ترکیه در آسیای مرکزی و قفقاز و انحصاری ساختن بازارهای این مناطق، از نفوذ ایران بکاهند و حضور خود را از این طریق افزایش دهند.

ترکیه در سال به عضویت سازمان ملل در آمد و در سال به ناتو پیوست. ترکیه عضو جنبی جامعه اروپا است و اکنون با اجرای اصلاحاتی سعی در تحکیم و تقویت اقتصاد و مردم سالاری دارد تا بتواند مذاکرات برای عضویت کامل و نهایی در اتحادیه اروپا را آغاز نماید.

ترکیه با تمام کشورهای جهان رابطه سیاسی دارد و دستگاه سیاست خارجی این کشور یکی از فعال‌ترین نهادهای این کشور می‌باشد. در سال‌های اخیر ترکیه توجه خاصی به مسایل خاورمیانه و مناطق پیرامونی خود نشان داده است. با ایران هم روابط مناسبی چه به صورت دو جانبه و چه شرکت در نهادهای منطقه‌ای از قبیل دی اسلامی، سازمان اکو و سازمان کنفرانس اسلامی دارد.

مشکلات ترکیه با کشورهای همجوار

ترکیه از دیرباز با برخی همسایگان خود مرزهایی ناآرام داشته است. از آن جمله می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

دشمنی دیر ینه با ارمنستان (همسایه شرقی)؛

مرزهای ناآرام با عراق، تجاوز به خاک این کشور در بخش‌های شمالی و اجرای طرح‌های تحت پوشش ( (PAG که از طریق آن ترکیه کنترل مصب‌های دجله و فرات و بهره‌برداری یک‌جانبه و پرکردن مخازن آب را انجام می‌دهد و انقطاع جریان آب این دو رودخانه همواره موجب نگرانی دو کشور سوریه و عراق است؛

مسئله کردها و تنش با ایران، جمعیت کردهای ترکیه و فعالیت‌های مرزی آنها گاه مسائلی را به وجود آورده که بر روابط دو کشور تأثیر داشته است؛

مشکلات ترکیه در خارج از قلمروی ملی به سه کشور یونان، مقدونیه و قبرس مرتبط است. ترکیه همواره با یونان بر سر حوزه دریای اژه، محدوده پرواز، حوزه فلات قاره و حقوق اقلیت ترک اختلاف دارد؛

ترکیه مشکلاتی هم با سوریه بر سرمسائلی مانند نحوه استفاده از آب رودهای دجله و فرات و کردها دارد.

دانستنی هایی در مورد ترکیه‌

استانبول تنها شهری در دنیاست که بین 2 قاره آسیا و اروپا واقع شده و طی هزاران سال پایتخت 3 امپراتوری بزرگ روم، بیزانس و عثمانی بوده است.

اولین منطقه مسکونی که قدمت آن به 6500 سال قبل از میلاد می‌رسد، در چاتال هویوک ( (kuyohlatahC واقع در کشور ترکیه، قرار گرفته‌اند. همچنین‌مقبره (هالی کارناس) sussanracilaH در بدروم و معبد (آرتمیس) simetrA الهه ماه و شکار در افس، که دو اثر از عجایب هفتگانه دنیا می‌باشد، در ترکیه قرار گرفته است.

اروپایی‌ها به وسیله ترک‌ها قهوه را شناختند.

اولین نقاشی روی دیوار که نمایشگر انفجار آتشفشان نزدیک کوه حسن داغ ( (gadnasaH می‌باشد، بر روی دیوار خانه چاتال هویوک در ترکیه ترسیم شده است.

اولین سکه در ساردیس ترکیه که پایتخت باستانی پادشاه لیدیا در اواخر قرن 17 قبل از میلاد بوده، ضرب شده است.

گل‌های زیبای لاله که امروزه مرکز پرورش آن در هلند است برای اولین بار در سال‌های 1500 میلادی از استانبول به وین و از آنجا به هلند برده شده است.

با ارزش‌ترین فرش ابریشم دنیا در موزه مولانا در قونیه ترکیه قرار دارد و در سفری که مارکوپولو در قرن 13 به قونیه داشته است، از این فرش به عنوان بهترین و زیباترین فرش دنیا یاد کرده است.

آخرین روزهای زندگی حضرت مریم در خانه سنگی کوچکی در افس ترکیه سپری گشته و آن خانه امروزه زیارتگاه هزاران مسیحی از سراسر دنیا می‌باشد.

بر اساس نوشته‌های کتاب مقدس و همچنین نظر باستان‌شناسان، کشتی نوح بر فراز کوه آغری در کشور ترکیه فرود آمده است.

هفت کلیسای

Philadelphia Sardis, Thyatira, Pergamum, Smyrna, Ephesus

وLaodicea که از آنها در کتاب وحی (انجیل) نام برده شده است، در ترکیه واقع شده‌اند.

کلیسای‌St .Peter در آنتالیا در جنوب ترکیه اولین محل عبادت مسیحیان، غاری بوده است که‌Peter روحانی در آنجا موعظه می‌کرده و در سال 1963، پاپ این محل را به عنوان اولین کلیسای جامع به دنیا معرفی کرد. هر ساله در 29 ژوِئن، مسیحیان از سراسر جهان برای زیارت به این مکان سفر می‌کنند. این مکان میزبان زیارت‌گران مسیحی از سراسر دنیا می‌باشد.

آناتولی، محل تولد تعداد زیادی از شخصیت‌های افسانه‌ای چون هومر شاعر، پادشاه میداس، هرودوت وSt .Paul روحانی بوده است.

St. Nicholas

که امروزه به بابا نوئل معروف است، در منطقه‌Demre ( سواحل دریایی مدیترانه) به دنیا آمده و در آنجا زندگی خود را سپری کرده است. مردم معتقدند تابوتی که در کلیسای‌St .Nicholas قرار دارد متعلق به بابا نوئل می‌باشد. 14. احمد چلبی، از اهالی ترکیه، اولین شخصی بود که در قرن 17 توسط دو بال از برج گالاتا پرواز کرد و در منطقه اوسکودار فرود آمد.