خورشید شب صفحه 19

مأمون همچنین به علم دوستی و دانشمندی توصیف شده است، چنان که درباره ی او گفته شده که: «در میان عباسیان کسی دانشمندتر از مأمون نبود و یا گفته اند که آگاه ترین همه ی خلفا [خلفای بنی عباس] نسبت به فقه و کلام بود.»(1)

حتی حدیثی را به امام علی (علیه السلام) منسوب کرده اند با این مضمون که «سابعهم اعلمهم» یعنی هفتمین خلیفه عباسی [مأمون] داناترین آنهاست.(2)

و برخی تشکیل مجالس مناظره در مسائل مختلف علمی در مرو و بغداد را در همین راستای علم دوستی او به حساب آورده اند، چنان که رشد علوم مختلف و نیز تأسیس یا ترویج بیت الحکمه و اهتمام فراوان او به ترجمه ی علوم را در همین مسیر دانسته اند.(3)

دوره ی بیست ساله حکومت مأمون ( 198 218 ه . ق) را می توان با توجه به مرکزیت حکومت به دو بخش ایران و بغداد تقسیم کرد.

دوره ی اول شامل حضور مأمون در بخش های مختلف ایران همچون ری، سرخس، طوس و مرو می شود که در این دوره مرکزیت حکومت، شهر مرو است. و می توان سال های 198 تا 204 ه . ق را در این دوره دانست. و این نوشته در همین دوره بحث می کند.

1- نهضت کلامی در عصر امام رضا (علیه السلام)، ص 33 به نقل ازحیاه الحیوان دمیری و الفهرست ابن ندیم.

2- نهضت کلامی در عصر امام رضا (علیه السلام)، ص 33، به نقل از سفینه البحار شیخ عباس قمی، ماده غیب.

3- الدوله العباسیه، ص 189-193.