خورشید شب صفحه 28

است. در حالی که بیشتر امامیه همانند شیخ صدوق(ره)(1) و شیخ مفید(2) علّت از دنیا رفتن امام (علیه السلام) را مسموم شدن به دست مأمون و یا به وسیله ی او می دانند، برخی از مورخان تنها به ذکر مسمومیت امام (علیه السلام) اکتفا کرده(3) و برخی دیگر ضمن نقل قول اتهام به مأمون، آن را بعید دانسته اند.(4)

اما نکته جالب توجه آن است که در این میان برخی از دانشمندان امامیه همچون سیدبن طاووس و اربلی صاحب کشف الغمه به طرفداری از مأمون برخاسته و با شواهد مختلف در صدد آن برآمده اند تا مأمون را از این اتهام برهانند.(5) و ضمن پذیرش مسموم شدن امام (علیه السلام)، عامل این جنایت را عباسیان بدانند.(6)

این اختلاف باعث شده تا امثال مرحوم علامه مجلسی(ره) نیز به میدان آمده و به ردّ دیدگاه سید و اربلی بپردازند و از شواهد آنها به عنوان «وجوه سخیفه» یاد کنند.(7)

شاید مفصل ترین نوشته و تحقیق در این زمینه، تحقیق علامه سیدجعفر مرتضی عاملی باشد که با نقل دیدگاه های مختلف و بررسی آنها، به خوبی توانسته است با آوردن شواهد تاریخی و تحلیل آنها، نقش مأمون را در این قضیه به اثبات برساند.(8)

1- عیون اخبار الرضا (علیه السلام)، ج1، ص 267.

2- الارشاد، ص 611.

3- مانند مروج الذهب، ج4، ص 5.

4- مانند مروج الذهب، ج4، ص 5.

5- مانند الکامل فی التاریخ، ج4، ص 177.

6- کشف الغمه، ج3، ص 374 و نیز ر.ک: الطرائف فی معرفهمذاهب الطوائف، ص 275-282.

7- الحیاه السیاسیه، ص 409 تا 432.

8- بحارالانوار، ج49، ص 311 و نیز ر.ک: مرآه العقول، ج6، ص 72 و73.