- مقدمه 1
- پیشگفتار 4
- 1. جریان حاکم: 7
- اشاره 7
- 1-1. نمایی کلّی: 7
- جریان های سیاسی آن دوره 7
- 2-1. خلفای معاصر دوران امامت امام رضا (علیه السلام) 10
- اشاره 10
- 1-2-1. هارون (حک: 170-193 ه . ق) 10
- 2-2-1. محمد امین (حک: 193-198 ه . ق) 14
- 2-1- 3. عبدالله مأمون (حک: 198-218 ه . ق) 18
- اشاره 18
- 1-3-2-1. مسأله ی ولایت عهدی 24
- 2-3-2-1. وفات یا شهادت امام رضا (علیه السلام) 27
- 3-3-2-1. علل عدم پذیرش خلافت 29
- 1-2. خاندان عباسی و هوادارانشان: 33
- اشاره 33
- 2- جریان های مخالف حکومت: 33
- 2-2. خوارج 38
- 3-2. علویان 41
- 1-3-2. پیشینه ی قیام های علویان 41
- 2-3-2. قیام های علویان در دوره امامت امام رضا (علیه السلام) 44
- اشاره 44
- 1-3-2-2. قیام ابن طباطبا و ابوالسرایا 48
- 2-3-2-2. قیام محمد فرزند امام صادق (علیه السلام) معروف به دیباج: 52
- 3-3-2-2. قیام حسین بن حسن معروف به ابن افطس 55
- 4-3-2-2. قیام زید معروف به زید النار 55
- 5-3-2-2. قیام ابراهیم فرزند امام موسی کاظم (علیه السلام) 57
- جمع بندی و نتیجه گیری 59
- منابع: 62
ابوفراس از او با عنوان «شیخ المغنین» یاد شده است.(1)
طرفداران او که مانند اسحاق موصلی که خود از مغنیان بوده، در بیان فضیلت او اغراق کرده اند، و حتی مقام علمی او را همسان عبدالله بن عباس دانسته اند.(2)
البته ناگفته پیداست که ابراهیم بخش عظیمی از این شهرت خود را مرهون جایگاهش در غنا و آوازه خوانی می باشد.(3)
با این وجود به نظر می رسد او از نظر شخصیتی از معدود افرادی بوده که عباسیان می توانسته اند، او را جایگزین مأمون کنند. با این حال و به رغم عدم تجربه حکومتی او، توانست مدت نزدیک دو سال (یکسال و 11 ماه) در بغداد حکومت کرده و با مخالفان مختلف خود که مهم ترین آنها حسن بن سهل بود، بجنگد و مانع از ورود او به بغداد شود. حکومت او طرفدارانی هم در دیگر نقاط مملکت همچون مصر پیدا کرده بود(4) نهضت او در بغداد به جایی رسیده بود که حتی معتصم عباسی که بعدها ولیعهد و سپس جانشین مأمون شد، نیز با او بیعت کرد.
همچنین فضل بن ربیع حاجب هارون نیز به او پیوسته و در تقویت بنیان حکومت او کوشید.(5)
چنان چه اشاره شد با وجود وخامت اوضاع در بغداد و سرایت
1- برای اطلاع بیشتر مراجعه شود به دایره المعارفبزرگ اسلامی، مقاله ابراهیم بن مهدی، نوشتهسیدصادق سجادی و حسینعلی ملاح، ج2، ص 457.
2- الاغانی، ج10، ص 119، عبارت او چنین است: «ماولدالعباسبن عبدالمطلب بعد عبدالله بن العباس، رجلاً افضل من ابراهیم بنالمهدی.»
3- برای اطلاع بیشتر از غناها و آوازها و اشعار او مراجعهشود به الاغانی، ج10، ص 119-185 و نیز مروج الذهب، ج 4، ص 10 تا 14.
4- دایره المعارف بزرگ اسلامی، ج 2، ص 457.
5- دایره المعارف بزرگ اسلامی، ج 2، ص 457.