خورشید شب صفحه 43

پیروانشان بود.(1)

این شکست، حسنیان را از اندیشه ی قیام بازنداشت و آنها در صدد بازسازی نیروهای خود برای قیامی دیگر برآمدند، که بالاخره توانستند، 24 سال بعد یعنی در سال 169 ه . ق قیام مهم دیگری به رهبری حسین بن علی بن حسن (معروف به شهید فخّ یا صاحب فخ) در مدینه علیه هادی عباسی (حک 169 – 170 ه . ق) سامان دهند که آن نیز نتیجه ای جز شکست در برنداشت.(2) اما دو نفر از نجات یافتگان این قیام هر کدام توانستند در شرق و غرب دنیای اسلام، قیام های بزرگتری را علیه حکومت عباسیان سامان دهند.

در شرق، یحیی بن عبدالله بن حسن، توانست در سال 176 ه . ق با کمک مردمان دیلم، آن سامان را به تصرف درآورده و در مقابل حکومت هارون ایستادگی کند، اما هارون از راه دیپلماسی وارد شده، و توانست با کمک تدبیرهای فضل بن یحیی برمکی، یحیی را فریفته و با وعده ی امان، او را به بغداد کشانیده و بالاخره با بهانه های واهی او را زندانی کرده و سپس به قتل برساند.(3)

اما در غرب، برادرش ادریس بن عبدالله توانست به شمال آفریقا و سرزمین مغرب فرار کرده و در آن جا با کمک قبایل

1- برای تحلیل علل ناکامی این قیام هار.ک: قیام های شیعه در عصر عباسی، ص 97 تا 128 درباره یمحمدبن عبدالله، و ص 129 تا 148 درباره ابراهیم.

2- مقاتل الطالبیین، ص 431 – 460،الکامل فی التاریخ، ج4، ص 11. و برای تحلیل اینقیام ر.ک: جهاد الشیعه، ص258 – 276 و قیام ها شیعه در عصر عباسی، ص 171 تا 192.

3- مقاتل الطالبیین، ج 463، پس از آن؛ الکامل، ج 4، ص 32. و نیز بنگرید به جهادالشیخ، ص 281-294، و قیام های شیعه در عصرعباسی، ص 171 تا 192.