خورشید شب صفحه 48

1-3-2-2. قیام ابن طباطبا و ابوالسرایا

محمدبن ابراهیم بن اسماعیل (173 – 199 ه . ق) معروف به ابن طباطبای(1) علوی از نوادگان امام حسن (علیه السلام) بود که در دهم جمادی الآخره سال 199 ه . ق قیام خود را در کوفه آغاز کرد و با شعار «الرضا من آل محمد» و عمل به کتاب و سنّت، مردم را به سوی خود فراخواند.(2)

اصالتاً او از خاندانی علوی بود که قیام و مبارزه علیه حکومت در آن امری شناخته شده بود، زیرا پدرش ابراهیم به علت اعتراض به حکومت عباسی همیشه تحت تعقیب بود، و مدتی را نیز در زندان به سر برد. و جدش اسماعیل معروف به اسماعیل دیباج همراه حسین بن علی در سال 169 ه . ق علیه حکومت های عباسی قیام کرده و در حادثه فخّ به همراه پسرش حسن کشته شد.(3)

از این رو عجیب نیست که محمد نیز در همان آغاز جوانی به دنبال قیام باشد، گرچه ممکن است بهانه هایی همچون استبداد حسن بن سهل، به عنوان یکی از انگیزه های این قیام ذکر شود.(4) اما برانداختن خلافت نامشروع عباسی و احراز قدرت سیاسی،

1- طباطبا لقب ابراهیم پدرش بود و درباره وجه تسمیه ی آنگفته اند که او بر اثر گرفتگی زبان حرف قاف را طاء تلفظ می کردهو از این رو قبا را طبا می گفته است و برخی دیگر نیز گفته اند طباطبا بهزبان نبطی به معنای سید السادات است و هنگامی که او اززندان منصور آزاد شده، و در بین النهرین میان نبطیان ساکنشد او را به این لقب خواندند. گفته شده وجه دوم از اعتباربیشتری برخوردار است. (دایره المعارف بزرگ اسلامی، ج2،مقاله «آل طباطبا») نوشته حسن یوسفی اشکوری.

2- الکامل فی التاریخ، ج4، ص 147؛ مقاتل الطالبیین،ص 523.

3- مقاله آل طباطبا، ص 56.

4- الکامل فی التاریخ، ج 4، ص 147.