خورشید شب صفحه 8

مختلف آن رخ داده، ایرانیان نقش فراوانی در لایه های مختلف حکومتی همچون فرماندهی سپاه، وزارت، دبیری و استانداری ایفا می کردند.(1)

و شاید از این رو باشد که از این دوره با عنوان دوره ی ایرانیان یاد شده است، علاوه بر آن که در اصل پیروزی عباسیان بر امویان بیشترین نقش از آن ایرانیان بود.

در این میان مهم ترین عنصر ایرانی، خراسانیان بودند(2) که از زمان قیام یحیی بن زید (125 ه . ق) به نوعی با مکتب تشیع و نیز خاندان اهل بیت (علیهم السلام)  آشنا شده و هنگامی که شعار عباسیان مبنی بر دعوت به «الرضا من آل محمد (صلی الله علیه و آله و سلم)» را شنیدند، استقبال عظیمی از حرکت و جنبش آنان به عمل آوردند.(3)

این نکته می تواند به عنوان یکی از نکات کلیدی در اهداف و انگیزه های مأمون برای واگذار کردن خلافت یا تعیین ولایت عهدی از فردی شاخص از خاندان اهل بیت (علیهم السلام)  مورد نظر قرار گیرد.

از دیگر نکات مهم در این عصر، قوّت و قدرت خلفای عباسی در این مقطع زمانی است، که این مطلب به ویژه، با توجه به دوره های بعدی که خلافت عباسی بازیچه ی گروه ها و خاندان هایی همچون ترک ها، آل بویه و سلجوقیان شده بود، بیشتر خود را هویدا می سازد.

در مجموع این دوره، به جز در مقاطعی خاص، مانند نفوذ

1- دولت عباسیان، ص 27.

2- منظور از خراسان در این دوره خراسان بزرگ است که شامل منطقه ایوسیع مشتمل بر چهار ربع مرو، نیشابور، فاریاب و ماوراءالنهر می شد.(ر.ک: معجم البلدان، ج 3 و 4، ص 218 و 219)

3- تاریخ خلافت عباسی از آغاز تا پایان آل بویه،ص 8و9.