تاریخ فلسفه و تصوف صفحه 101

سیاح پیاده: انصافا جای باصفایی است. خوب است آقای صباحی فرمایش خود را شروع نماید تا از بیانات ایشان حظّی ببریم.

همه نظرِ مثبت دادند. آقای صباحی کتابچه ای از جیب خود درآورد و شروع به خواندن کرد.

معرفت خدا و اوصاف او در روایات

امیرالمؤمنین† می فرماید:

دَلِیلُهُ آیَاتُهُ، وَوُجُودُهُ إِثْبَاتُهُ، وَمَعْرِفَتُهُ تَوحِیدُهُ، وَتَوحِیدُهُ تَمْییزُهُ مِنْ خَلْقِهِ وَحُکْمُ التَمِییزِ بَیْنُونَهُ صِفَهٍ، لَا بَیْنُونَهُ عُزْلَهٍ.إِنَّهُ رَبٌّ، خَالِقٌ غَیْرُ مَرْبُوبٍ مَخْلُوقٍ کُلُّمَا تُصُوِّرَ فَهُوَ بِخِلافِهِ.ثُمَّ قَال بَعدَ ذَلِکَ: لَیْسَ بِإِلهٍ مَنْ عُرِفَ بِنَفْسِهِ. هُوَ الدَّالُّ بِالدَّلِیلِ عَلَیْهِ وَالْمُؤَدِّی بِالْمَعْرِفَهِ إِلَیْهِ ؛(1)

دلیل او آیات او و وجودش اثبات او و معرفتش توحید اوست. توحیدش جدا کردن او از خلقش است و جدایی او هم از خلقش جدایی صفتی است، نه جدایی عُزلی [و مکانی].

او پروردگار و خالق است، نه این که او را پروردگار و خالقی باشد. هر چیزی که تصوّر می شود او به خلاف آن است. سپس بعد از آن فرمود: خدا نیست کسی که به خودی خود شناخته شود. او با دلیل بر خود دلالت و راهنمایی می کند و معرفت خود را [به بندگانش] می رساند.

در خطبه دیگر، می فرماید:

إِنَّ اَوَّلَ عِبادَهِ الله مَعْرِفَتُهُ، وَأَصْلَ مَعْرِفَتِهِ تَوحِیدُهُ... وَذَاتُهُ حَقِیقَهٌ وَکُنْهُهُ تَفْرِقَهٌ بَیْنَهُ وَ بَیْنَ خَلْقِهِ ؛(2)