تاریخ فلسفه و تصوف صفحه 125

این گمراهی ها و نادانی ها را از فلاسفه قبل از اسلام که در حقیقت به علوم الهی

و معارف ربانی جاهل اند گرفته اند و برای گول زدن مردم، آیات قرآن و روایات را بر این مطالب تطبیق می کنند؛ حال آن که در واقع هیچ عقیده ای به قرآن و اهل بیت ندارند و به کلمات یونانیان بیشتر اهمیت می دهند تا به قرآن و روایات!

ایشان، برای آن که این سخنان را با قرآن مطابق کنند، دست به دامن آیات متشابه می شوند و محکمات را به واسطه آن ها تأویل می کنند و در تفسیر آن ها، هیچ از اهل بیت پیروی نمی کنند.

در تمام استدلال های خود، اول به برهان ساخته شده از افکار و آرا و قیاس های بشری تمسک جسته، سپس جمله متشابهی از آیات و روایات می آورند و آن را بر طبق برهان ساخته ذهن بشر تأویل می کنند.

مثلا ملاصدرای شیرازی، چون وجود حق تعالی را عین وجود جمیع موجودات می داند، به آیه ]لَا یُغَادِرُ صَغِیرَهً وَلَا کَبِیرَهً إِلَّا أَحْصیٰهَا(1)[ تمسک جسته است؛(2) در حالی که این آیه کریمه مربوط به اعمال و افعال بندگان است که خداوند متعال همه آن ها را احصا نموده و در نامه اعمال شان ضبط می کند و در روز قیامت، مطابق با آن، مجازاتشان می کند.(3)

نیز، همو ماهیات امکانیه را امور عدمی پنداشته و می گوید: حقایق ممکنات بر عدمیت خود از ازل تا ابد باقی است. سپس برای تأیید گفته اش به آیه شریفه ]کُلُّ شَیْءٍ هَالِکٌ إِلَّا وَجْهَهُ(4)[ استناد و از غزالی ناصبی نقل می کند که در تفسیر آیه شریفه گفته است:

عارفان کسانی اند که به عیان مشاهده می کنند هیچ موجودی غیر از ذات

1- الکهف (18)، آیه 49: هیچ گونه گناه کوچک و بزرگ ما را فرو گذار ننموده، و همه را شماره کرده است.
2- اسرارالآیات، ص27.
3- همچنان که امام† به آن اشاره فرموده است. تفسیر العیاشی، ج2، ص354، ح34 و 35؛ تفسیر جامع،
4- القصص (28)، آیه 88.