تاریخ فلسفه و تصوف صفحه 152

شویم. بهتر از آن است که وقت بیهوده صرف شود.

دکتر: آقایان از حضرت آقای صباحی خواهش می کنند که دنباله بیانات خود را شروع کنند. این مقدار هم به واسطه نشئه خواب بود؛ زیرا خواب هم نشئه دارد!

محروق: معنایش را فهمیدم، آقای دکتر. شما هم یکی گفتید!

صدای خنده از همه بلند شد و «احسنت، احسنت» به دکتر گفتند.

آقای صباحی شروع به سخن نمود و با ذکر «بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ»، سکوت کاملی در مجلس ایجاد کرد. آن گاه، به اختلاف های فلاسفه اشاره ای نمود و گفت:

اختلاف های فلاسفه قبل از اسلام

بعضی از فلاسفه قائل به وحدت وجود و موجودند وبعضی به تباین در موجودات اعتقاد دارند. برخی قائل به جبر و برخی قائل به کمون و ظهور شده اند، مثل انکساغورس

و تابعین او. برخی صور مبدعات را ازلی و آن را بدون نهایت می دانند؛ این نظریه منسوب به انکسیمانس است.(1)

همین نظریه را افلاطون و فلوطرفیس نیز اختیار کرده اند(2) ؛ ولی اکسنوفانس با این نظریه مخالفت کرده و ازلی بودن صور و هیولی را منکر شده است.(3)

انباذقلس که از بزرگان فلاسفه بوده، هویّت باری تعالی را عین علم و اراده محضه وجود و عزت و قدرت و علت تامه دانسته و معلول اول را عنصر، دوم را عقل، سوم را نفس و این سه را بسائط و باقی را مرکب دانسته است. او در باری تعالی به نوعی از حرکت و سکون قائل شده.

فیثاغورس و فلاسفه بعد از او نیز، تا زمان افلاطون، این نظریه را قبول داشتند، اما

1- الملل و النحل، ج2، ص380؛ طرائق الحقائق، ج1، ص334؛ ناسخ التواریخ (هبوط آدم)، ج1، ص234.
2- . الملل و النحل، ج2، ص409 417.
3- الملل و النحل، ج2، ص418.