تاریخ فلسفه و تصوف صفحه 167

و حضوری و حصولی اش را نیز به تصوری و تصدیقی تقسیم می کنند.(1) اساس علوم بشر بر این قرار یافته؛ با این که روشن است خود حصول و حضور و تصور و تصدیق از اموری است که به وسیله نور علم شناخته شده و درک می گردد و معلوم غیر از علم است. علم به معلوم احاطه دارد و معلوم به وسیله علم احاطه شده است. تباین علم و معلوم، از آنچه در باب تباین عقل و معقول گفتیم، واضح است.

هرکس اندکی در قرآن و روایات اهل بیت‰ تأمل و توجه کند در می یابد که اساس قرآن و معارف آن بر نور علم قرار یافته است؛ نوری که معرف معلومات است و ذاتا ظاهر بوده و ظاهر کننده امور دیگر هم هست. علم نوری است که خداوند بر پیامبرشˆ نازل فرموده است؛

]مِنْ بَعْدِ مَا جَائَکَ مِنَ الْعِلْمِ[ ؛(2)

بعد از آن که علم برایت حاصل آمد.

همین علم است که خدای تعالی به پیامبران و رسولان و فرشتگانش و ائمه معصومین‰ تعلیم کرده است. آنان گنجینه ها و معادن علم الهی اند و پیروان شان را دستور داده اند که آن را از محلش طلب کنند و از اهلش اخذ نمایند. خدای تعالی می فرماید:

]فَوَجَدَا عَبْداً مِنْ عِبَادِنَا آتَیْنَاهُ رَحْمَهً مِنْ عِنْدِنَا وَعَلَّمْناهُ مِن لَدُنَّا عِلْماً[ ؛(3)

بنده ای از بندگان ما را یافتند که، از جانب خود به او رحمتی عطا کرده و از نزد خود، به او دانشی آموخته بودیم.

]وَ لُوطاً آتَیْنَاهُ حُکْماً وَعِلْماً[ ؛(4)

به لوط حکمت و دانش عطا کردیم.

1- ر.ک: تقویم الایمان، ص335 337؛ شرح المصطلاحات الفلسفیه، ص241 242.
2- البقره (2)، آیه 145.
3- الکهف (18)، آیه 65.
4- الانبیاء (21)، آیه 74.