تاریخ فلسفه و تصوف صفحه 221

امام† فرمود: این همان است که مردی به امام صادق† عرض کرد: ای فرزند رسول خدا، مرا به خدا راهنمایی و دلالت کن که جدال کنندگان با من زیاد جدال کرده اند و مرا به تحیر انداخته اند. حضرت فرمود: ای بنده خدا، آیا هیچ شده که سوار کشتی شوی؟ گفت: آری. فرمود: آیا شده که کشتی بشکند و کشتی دیگری هم نباشد نجاتت دهد و شنا هم بلد نباشی تا کفایتت کند؟ گفت: آری. فرمود: آیا دِلَت در آن موقع به چیزی تعلّق و بستگی داشت که بتواند تو را از مهلکه برهاند؟ گفت: آری.

حضرت صادق† فرمود: او خداست که نجات دهنده است، آن گاه که نجات دهنده ای وجود ندارد و پناه دهنده است، آن گاه که هیچ پناه دهنده ای نیست.(1)

برخی نظریّات درباره عالم ذر

درباره آیاتی که در آن ها از میثاق و عهد و پیمان سخن به میان آمده، دانشمندان نظریّات مختلفی دارند.

محدثان پارسا می گویند: به ظاهر آیات ایمان می آوریم؛ بدون این که تأویل و توجیه نماییم.

برخی آن ها را به استعاره و مجاز و تمثیل حمل کرده اند.

و گروهی نیز آن ها را به اخذ میثاق در عالم تکلیف، بعد از کامل شدن عقل و برهان، حمل نموده اند.

این دو نظریه آخر برخلاف ظاهر آیات و روایات است.

اشکال هایی بر عالم میثاق