تاریخ فلسفه و تصوف صفحه 224

آن ها که ذراتی بیش نبودن چگونه جواب دادند؟ فرمود: در آن ها چیزی قرار داد که وقتی از آن ها سوال کرد، جوابش دادند؛ یعنی در میثاق.

نیز، فرمود:

صَنَعَ فِیهِمْ مَا اکْتَفیٰ بِهِ ؛(1)

در آن ها، چیزی قرار داد که برای این کار کفایت می کرد.

جواب اشکال پنجم

اخذ میثاق هم برای اتمام حجت در آن عالم بود، هم برای اتمام حجت در دنیا؛ زیرا معرفت در دل های بنی آدم ثابت گشت و فراموشی آن به هیچ وجه مانع از اتمام حجت نیست، چنان که توضیح آن گذشت.

اشکال های دیگری هم در این باره طرح شده که نیازی به ذکر آن ها دیده نمی شود.

احتمال حمل این روایات بر تقیه هم صحیح نیست؛ چون در همین روایات، اموری وجود دارد که برخلاف تقیّه است.

علامه بزرگوار مجلسیŠ، در مرآه العقول(2) ، بعد از نقل سخنان شیخ مفیدŠ در این باره می فرماید:

رد ظواهر آیات و روایات مستفیض با این اشکال های ضعیف و وجوه سست جرأت بر خداوند متعال و ائمه دین است.

اگر در ادله ای که موجب رد این اخبار شده و اشکال هایی که بر آن ها وارد گشته خوب تامل کنی، می فهمی که با این ادلّه نمی شود حتّی یک روایت را رد نمود؛ تا چه رسد به این همه روایات فراوان که موافق ظاهر آیه کریمه است.