تاریخ فلسفه و تصوف صفحه 41

نیز، همو می گوید:

روا باشد أنا الحقّ از درختی

چرا نبود روا از نیک بختی(1)

هنوز حرف در دهان سیاح پیاده بود که یک مرتبه حاجی خلیل آقا صدا زد: آقایان، ساکت باشید و کلمات ننگین و گستاخانه به زبان جاری نکنید که من راضی نیستم در ملک من و بر روی فرش من این نوع سخنان گفته شود؛ گرچه برای مَثَل باشد! شما خود توجه دارید که هر عاقل با شرافتی از این قبیل حرف ها ننگ و عار دارد؛ چه رسد به این که به آن هم معتقد باشد!

دکتر حسین خان: آقایان، جواب این کلمات را همه می دانید؛ بلکه هر عاقل با انصافی با این گونه اعتقادات مخالف است. ولیکن، تمنّا می کنم صبر کنید حضرت آقا اسب خود را جولان بدهد و از رؤسا و مشایخ طریقت و تصوف آنچه می داند بگوید تا نوبت به جواب ما برسد. امیدوارم، به یاری خدای متعال، تمام این گفته ها با جواب های ساده و روشن از بین برود.

سخنانی از خواجه عبدالله مغربی

سیاح پیاده: خواجه عبدالله، بزرگ سالکان طریقت، در رساله نور وحدت، وحدت ما اهل وحدت را چنین بیان می کند:

ای سید، هر فرقه با فرقه دیگر در نزاع و جدال است مگر اهل وحدت که ایشان با همه یکی اند.

تا آن که می گوید:

ای سید، موجود یکی است که به صورت موهوم و متعدّد می نماید.

تا آنجا که می گوید:

ای سید، عابد اوست و معبود اوست. عابد است در مرتبه تقیید و معبود است در