تاریخ فلسفه و تصوف صفحه 44

اوست. اشیای ظاهر از اسم ظاهر اوست و اشیای باطن از اسم باطن اوست

و مُظهر به اعتبار احدیّت عین ظاهر است.

تا آنجا که می گوید:

کسی که در معرفت تنزیه و تشبیه را جمع کند و او را به هر دو وجه توصیف کند، او را شناخته است.(1)

سپس سیاح پیاده با نوای خاصی این اشعار محیی الدین را خواند:

فَإن قُلتَ بِالتَنزِیهِ کُنتَ مقیِّداً

و إن قُلتَ بِالتَشبِیِه کُنتَ مُحَدِّداً

وَ إِن قُلتَ بِالأَمرِینِ کُنتَ مْسَدّداً

وَ کُنتَ إِماماً فِی المَعارِفِ سیداً (2)

نیز، می گوید:

عارف کسی است که حق را در همه چیز بیند؛ بلکه حق را عین همه چیز بیند.(3)

در جای دیگر، می گوید:

سبحان من أظهر الأشیاء و هو عینها ؛(4)

منزه است آن کسی که اشیا را ظاهر نمود و خودش عین آن اشیاست.

همچنین، می گوید:

کسی که بت می پرستد، با پرستیدن بت، خدا را می پرستد. چون سامری گوساله ساخت و مردم را به عبادت او خواند، حق تعالی هارون را یاری نکرد و او را پیروز ننمود؛ برای آن که می خواست در هر صورتی پرستیده شود.(5)

1- فصوص الحکم، ص68 69 ، فص (3) نوحیه؛ ر.ک: ممدالهمم، ص110 111.
2- فصوص الحکم، ص70، فص (3) نوحیه. ترجمه: اگر قائل به تنزیه محض شدی، خدا را مقید کردی؛ و اگر قائل به تشبیه شدی، او را محدود کردی؛ و اگر قائل به هر دو شدی، حق را یافته و در معارف، امام و آقایی.
3- فصوص الحکم، ص192، فص (24) هارونیه.
4- فتوحات مکیه، ج2، ص459؛ روضات الجنات، ج8، ص55؛ عین الحیاه، ص51.
5- ر.ک: فصوص الحکم، ص194، فص (24) هارونیه.